`Slagkracht komt uit cultuur'

De European Cultural Foundation vierde zaterdag het vijftigjarig bestaan in Amsterdam. De Franse oud-minister Jack Lang was een van de gasten. ,,Tegenwoordig draait het Europa van de cultuur maar op halve kracht.''

,,Nee, liever geen tussengerecht. Kunt u niet voor me regelen dat ik nog een keer haring krijg?'' Jack Lang (64), gedeputeerde voor de regio Pas-de-Calais in de Franse Assemblée Nationale, maar in de ogen van heel Europa eigenlijk nog steeds de ongeëvenaard populaire Franse minister van Cultuur van twintig jaar geleden, zou het liefst ontbijten, lunchen en dineren met Nederlandse haring. Voor een dagje dan.

Jack Lang bezoekt Amsterdam op uitnodiging van de European Cultural Foundation (ECF) die zijn vijftigjarig bestaan viert met een symposium in de Beurs van Berlage, 50 Years of Sharing Cultures in Europe. ,,Die mensen bieden weerstand aan de tijdsgeest. Dat ze al een halve eeuw bestaan getuigt van volharding en van strijdlust. Daarom ben ik op hun uitnodiging ingegaan,''zegt Jack Lang.

Lang, in de Franse volksmond liefkozend `Djack' genoemd, zet zich al decennia in voor cultuur in Europees verband. Zo'n twintig jaar geleden legde hij, als minister van Onderwijs en Cultuur van Frankrijk, de basis voor geregeld overleg tussen de cultuurministers van de Europese Unie. ,,Tegenwoordig draait het Europa van de cultuur maar op halve kracht. Er is wel een gemeenschappelijke Europese landbouwpolitiek, maar geen gemeenschappelijke politiek op het gebied van de film bijvoorbeeld. We moeten voor cultuur net zo ambitieus zijn als voor landbouw, maar dat zijn we in de verste verte niet. De culturele industrie verdient steun net als iedere andere. Neem Arte, de Frans-Duitse culturele televisiezender – die moet in heel Europa te zien zijn. Het is toch krankzinnig dat in deze tijd van media en communicatie de culturen van de verschillende landen niet over en weer te zien zijn.''

Natuurlijk juicht Lang de vele uitwisselingen toe die, mede door de programma's van de ECF, tot stand komen op het gebied van muziek, dans en theater. ,,Het nieuwe Europa wordt mede door het onderwijs gevormd. De universitaire diploma's zijn geharmoniseerd, veel studenten studeren tegenwoordig tijdelijk over de grenzen. Maar er is veel te weinig geld beschikbaar. Als je echte Europese burgers wilt kweken, als je jongeren warm wilt maken voor Europa, dan zul je daar de financiële middelen voor moeten uittrekken.''

Na de toetreding van de 10 nieuwe landen per 1 mei, wordt het alleen nog maar moeilijker. ,,De Europese leiders realiseren zich niet dat hun slagkracht bestaat uit hun cultuur, hun geschiedenis, hun traditie. Als minister heb ik gestreden voor de verplichting op school op zijn minst twee vreemde talen te leren, maar daar is nu niets meer van over. De meeste politieke leiders hebben geen enkele interesse voor taal en cultuur. Hun onverschilligheid, hun intellectuele stompzinnigheid leidt tot een voorgeprogrammeerde moord op de nationale talen. Daar ben ik razend over.''

Onlangs richtte Lang Inventons demain (Laten we morgen uitvinden) op, ,,een organisatie waarin gebrainstormd wordt over Europese kwesties als sociale ongelijkheid, burgerschap en democratie. Het gaat erom het evenwicht te bewaren tussen twee idealen: dat van gelijke kansen enerzijds en dat van intellectuele, artistieke en wetenschappelijke excellentie anderzijds. Die twee zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Als Europa niet massaal investeert, als Europa niet de ambitie heeft de wetenschappelijk gezien op de eerste plaats te komen, met universiteiten van een superieur niveau, dan verstarren we en gaat het met Europa uiteindelijk bergafwaarts.''

Ook in Frankrijk is onder Chirac flink bezuinigd op onderzoek, onderwijs en cultuur. ,,Over drie jaar hopen wij met de Parti Socialiste de verkiezingen te winnen. Voor ons staat investering in de `grijze massa' op nummer 1: inzicht, creatie, vernieuwing. Lang is ervan overtuigd dat de socialisten bij de presidentsverkiezingen in 2007 zullen winnen. ,,Of ik kandidaat ben? Die kwestie is nog niet geregeld.''