Lichtvlakjes en juweeltjes bij Dans Theater

Een plotselinge, loeiharde geluidsuitbarsting en een bombardement van buitelende lichtvlakjes geprojecteerd op twee grote gazen doeken op het toneel en de beide zijwanden van de zaal doen je meteen recht op zitten. André Gingras, de in Canada geboren en sinds 1996 in Europa werkende choreograaf, weet hoe hij de aandacht van zijn publiek moet trekken.

Achter het linker gazen doek van zijn voor NDT 1 gemaakte Mean tree path (naar een in de scheikunde gebruikte term) is een menselijke, naakt lijkende figuur zichtbaar. Het lichaam schokt in kort afgebroken bewegingen als een dolgedraaide robot. Even plotseling als het auditieve en visuele geweld begon, stopt het. Het toneel wordt donker en er doemt een nieuwe, eenzame figuur op. Ook in dat lichaam leiden de afzondelijke onderdelen een nerveus, autonoom leven. Handen wapperen, benen trillen, een borstkast zet uit of krampt ineen, een hoofd zwiept heen en weer. Meer figuren worden zichtbaar. De ene vrouw en vier mannen blijven constant in dezelfde ruimte. Telkens staan enkelen van hen als een stenen beeld aan de zijkant om even later als een door een chemische reactie veroorzaakte impuls onstuitbaar door de ruimte te schieten, soms even samenklonterend met andere lijven in de ruimte, om dan opnieuw uit te waaieren in eigen banen. Videobeelden op de gazen doeken laten balancerende naakte lichamen zien: een in elkaar gevouwen man zittend op één bil, twee lang uitgerekte mannen klevend aan een onzichtbaar plafond, de benen machteloos bungelend.

De bewegingstaal van Gingras is die van veel eigentijdse choreografen die zoveel en zo complex mogelijke bewegingen in een seconde stoppen en daarmee een anonieme, verstikkende rusteloosheid creëren. Bij hem wordt die rusteloosheid begeleid door rauwe, oosterse zang en onderbroken teksten. Het is knap bedacht, knap geconstrueerd en heel knap gedanst, maar het hart wordt er nergens door getroffen en er blijven geen beklijvende beelden op het netvlies achter.

Dat gebeurt wel bij Wiliam Forsythes Duo, acht jaar geleden gemaakt voor zijn eigen Ballett Frankfurt. Zonder decor, op een ondiepe strook van het voortoneel voeren twee danseressen op de ijle, voorzichtige klanken die Thom Willems componeerde, veelal synchroon ook weer zeer complexe, geïsoleerde bewegingen uit. Maar die hebben desondanks een wonderlijke harmonie in zich. Die intrigerende dubbelzinnigheid komt terug in de gestileerd elegante kostuums, die een geraffineerd erotisch element hebben: de blote borsten schemeren door de hooggesloten, strakke lijfjes aan glanzend zwarte broekjes. De helderheid en humor in de beweging inspireert tot een subtiel en speels genot in de uitvoering en dat wordt door de twee vertolksters Nataša Novotná en Parvaneh Scharafali perfect aangevoeld en zichtbaar gemaakt. Duo is een juweeltje.

Zo'n juweel is ook de reprise van Hans van Manens vorig jaar gemaakte Monologue, dialogue. Bij hem zijn lichamen nooit zo maar fraai bewegende objecten, maar mensen, sterke individuen, die hun relatie en gevoelens tot anderen zichtbaar maken. Kortom de `essence of dance' zoals de titel van dit nieuwe NDT 1 programma luidt.

Gezelschap: Nederlands Dans Theater 1. Programma: Essence of dance. Gezien: 22 april, Lucent Danstheater, Den Haag. Tournee t/m 11 mei. Inf. 070-8800100, www.ndt.nl