De hervormers van het parlement zijn geketend, desondanks vol goede moed, maar hoe wakker is het gidsland zelf?

Hervormers waren het. Maar aardige hervormers. Gedreven door het 'project Europa' marcheerden ze vijf jaar geleden het Europees Parlement binnen. Maar al gauw waren ze teleurgesteld ze in hun eigen instituut: datzelfde Europees Parlement. Ze, staat in dit geval voor 30 van de in totaal 626 leden die de Europese volksvertegenwoordiging telt. De teleurgestelden kwamen uit diverse landen en diverse partijen. Wat hen bond was de wens om hun eigen parlement drastisch te hervormen. En dus werd in de herfst van 1999 buiten alle officiële partijlijnen dan wel Europese instituties om, op initiatief van de Nederlandse afgevaardigden Lousewies van der Laan (D66) en Michiel van Hulten (PvdA), een informele actiegroep opgericht. Belangrijkste te verwezenlijken punt: een helder arbeidscontract voor alle Europarlementariërs waarmee definitief een eind kon worden gemaakt aan het zakkenvullersimago van de Europese beroepsvergaderaars. Toen er in 2000 uitzicht leek op een acceptabele regeling ging de hervormingsgroep zich ook met andere zaken bezighouden: bijvoorbeeld het afschaffen van de plicht om een keer per week met het voltallige Europees Parlement van Brussel naar Straatsburg te verhuizen (extra kosten 185 miljoen euro per jaar). Succesvol was de hervormingsbeweging in elk geval in het parlement zelf: na luttele jaren was de groep van dertig uitgegroeid tot een groep van 91 parlementariërs.

Maar de mate van succes van hun paleisrevolutie was omgekeerd evenredig aan de groei van het aantal leden. Niet in de laatste plaats omdat voor de belangrijkste voorgestelde hervormingen niet het parlement zelf het laatste woord heeft maar de nationale regeringen. En een aantal van die regeringen, zo bleek eind vorig jaar, vindt een helder en voor iedereen gelijk arbeidscontract nog altijd veel te riant. Ook de keuze van de vergaderplaats is aan de regeringsleiders voorbehouden. Ooit is tijdens een top van de chefs Straatsburg aan de Fransen toegezegd en die piekeren er niet over de plaats op te geven, vanwege de enorme economische impuls voor de stad.

Zodoende konden de hervormers, afgelopen woensdag in Straatsburg tijdens een van de laatste vergaderingen voor de Europese verkiezingen slechts een bescheiden succesje boeken. Het 'onzalige' plan van de christen-democraten om vanwege de toegenomen werkzaamheden ook nog eens op vrijdag te vergaderen in Straatsburg werd met meerderheid van stemmen afgewezen.

Maar het parlement is nog niet van de hervormers af. Integendeel. De kopgroep presenteerde vorige week in Straatsburg een nieuw idee om de hervormingsagenda levend te houden. Alle kandidaat-europarlemenatariers is gevraagd een verklaring (een `pledge') met drie beloften te ondertekenen waar zij – eenmaal gekozen – aan mogen worden gehouden: grotere doelmatigheid door de vergaderplaats van het parlement in Brussel te concentreren, meer transparantie in de salariëring door hervorming van het ondoorzichtige stelsel van onkostenvergoedingen en last but not least een aangescherpte gedragscode voor de europarlementariërs.

Tot nu toe 75 kandidaten hebben de pledge ondertekend en daarmee hun eigen financiële vonnis getekend. Het kan voor de meesten in financieel opzicht immers alleen maar minder worden. Dat Nederland bij deze actie zijn reputatie als land van dominees weer eens zou bevestigen was te verwachten. Alle zittende Nederlandse europarlementariërs die bij de komende verkiezingen opnieuw kandidaat zijn, hebben getekend. Dit alles in volledige transparantie. Want wie tekent krijgt een notering op de website: www.ep-reform.net.

Hoeveel transparante dominees zijn er eigenlijk in Den Haag? Sinds eind januari moet alle Tweede Kamerleden, verplicht, alle geschenken van bóven de vijftig euro in een openbaar geschenkenregister invullen. Maar gebeurt dat ook? Kamerlid Eerdmans (LPF), jonge hervormer en erg voor openheid: ,,Wat? Invullen? Kan dat al? Dat is dan niet goed gecommuniceerd, ik weet niet waar ik dat kan doen.' Heeft Eerdmans sinds eind januari geschenken boven de vijftig euro ontvangen? ,,O ja, ik heb zeker wel dingen.' Hij gaat er meteen werk van maken, zegt hij.

Eerdmans staat niet alleen, blijkt bij raadpleging van het register via de officiële website www.tweedekamer.nl (het is even zoeken: klik op 'organisatie', dan op 'griffie', en dan op 'overig', open dan het pdf-bestand 'geschenkenregister'). Slechts zeventien van de 150 Kamerleden hebben volgens opgave in de laatste drie maanden wel eens een dure fles wijn, een boekenbon of een kortingskaart van de Flying Dutchman voor vliegreizen geaccepteerd. Opvallend genoeg blijken cadeaus vooral te gaan naar partijgenoten van Staf Depla (PvdA), initiatiefnemer van het register. Een paar liberalen en GroenLinksers krijgen ook wel eens wat, en ook de fractieleiders Van Aartsen en Dittrich en Bos. En hoe staat met CDA-fractievoorzitter Verhagen? Zijn woordvoerder reageert verbaasd. ,,Is dat register niet vrijwillig?' Hij belt later terug. ,,Maxime was kort en bondig: 'Ik heb geen cadeaus van boven de vijftig euro ontvangen. En verder heb ik heb gewoon de eed afgelegd, consciëntieus handelen mag van mij en alle Kamerleden worden verwacht.' Verhagen vindt het geschenkenregister ,,een van de overbodige regelgevingen die wel weer afgeschaft mogen worden,' zegt de woordvoerder. Boycot het CDA soms het register? Nou, dat het overbodig is, zegt hij, was wel de stemming bij de CDA-fractie toen deze destijds tégen de instelling van het register stemde. Kan wel zijn, reageert initiatiefnemer Depla. Maar de meerderheid heeft wel vóór verplichte opgave gestemd. Depla is helemaal niet tevreden over de deelname aan het register tot nu toe. ,,We zijn echt nog veel te naïef in Nederland. Zie de bouwwereld. Wij denken: 'smeren en fêteren? Ach, dat doen wij toch niet?' Je moet alle schijn vermijden.'

Dan belt Joost Eerdmans terug. ,,Ik heb nog even nagezocht,' meldt hij. ,,Alle Kamerleden hebben een brief gehad over het register. Ik ga het nu opgeven.' Heeft hij al wat gevonden om op te geven? ,,Nee, eigenlijk niet. Ik krijg nooit cadeaus. Ik zit blijkbaar niet zo in die hoek.'

De Tweede Kamer debatteert deze week over de Al Tawheed Moskee in Amsterdam en over terugdringing van administratieve lasten.

Gerectificeerd

Buitenweg

In de rubriek Retour Brussel-Den Haag (26 april, pagina 2) stond dat Michiel van Hulten en Lousewies van der Laan indertijd de oprichters waren van de hervormingsgroep binnen het Europees Parlement. Het GroenLinkse europarlementslid Kathalijne Buitenweg behoorde ook tot de initiatiefnemers.