Achterstand heeft nu toch een kleur

Met haar nieuwe plannen om de groei van zwarte scholen in te dammen, lijkt minister Van der Hoeven zich te concentreren op islamitische scholen.

Het is van groot belang, zei minister Maria van der Hoeven (CDA, Onderwijs) nog maar een half jaar geleden in een interview met NRC Handelsblad, ,,dat kinderen in hun eigen wijk naar school gaan''. Om daar meteen aan toe te voegen: ,,We zullen moeten accepteren dat we toegroeien naar een samenleving waarin veel mensen een andere afkomst hebben.''

Dat segregatie gevolgen heeft voor de onderwijskwaliteit, ,,spreek ik tegen'', aldus de minister in hetzelfde interview. ,,Kijk naar de Bijlmer. De nieuwe middenklasse, zwart en goed opgeleid, keert daar terug in koopwoningen. Dat is gesegregeerd wonen, maar van achterstand is geen sprake meer.'' Met die uitspraak accepteerde Van der Hoeven in feite het bestaan van witte en zwarte scholen. Want achterstand, vond ze, is geen kwestie van kleur.

Wat is er gebeurd tussen oktober 2003 en april 2004?

Volgens een vrijdag gepresenteerde kabinetsnotitie zijn de gevolgen van de toenemende segregatie ,,ook merkbaar in het onderwijs''. De onderwijsproblemen rondom de ,,(trage) integratie van sommige groepen immigranten'' heten nu `urgent' en vragen om een snelle oplossing.

Om de segregatie een halt toe te roepen, moeten nieuwe scholen van het kabinet aan strengere eisen voldoen. Ze mogen nog maar voor hooguit 80 procent uit kinderen met een grote leerachterstand bestaan in de praktijk zijn dat vooral allochtone kinderen. Scholen zijn verplicht een schoolplan te presenteren waarin staat op welke manier zij de integratie van leerlingen gaan bevorderen.

Schoolbestuurders moeten de Nederlandse nationaliteit hebben. Besturen worden verder verplicht met gemeenten en andere besturen te overleggen over het terugdringen van segregatie desnoods onder dwang van de Onderwijsinspectie.

Voor een groot deel heeft de ommezwaai van Van der Hoeven te maken met de opstandige houding van de VVD-fractie na haar nuancerende uitspraken over zwarte scholen. Kamerlid Hirsi Ali (VVD) verweet de minister het ,,grootste probleem sinds de Tweede Wereldoorlog'' te bagatelliseren, en verweet het CDA deze maand in een column ,,apartheid op scholen'' toe te staan ,,blanken bij blanken, witten bij witten, katholieken bij katholieken, joden bij joden, moslims bij moslims, rijken bij rijken en armen bij armen''. Hirsi Ali nam het woord apartheid na protest van CDA-Kamerlid Sterk terug, de rest van haar uitspraken niet.

Het belangrijkste probleem voor de VVD is de groei van het islamitisch onderwijs. Sinds circa vijftien jaar geleden de eerste islamitische school werd opgericht, is het aantal gestegen naar 41. Bijna achtduizend leerlingen zitten er op school. Op twee manieren, vindt de VVD, werken deze scholen de segregatie in de hand. Niet alleen bestaan ze voor 94 procent uit allochtone achterstandsleerlingen, sommige islamitische scholen zetten volgens de VVD bovendien aan tot haat tegen andere religies of homoseksuelen.

Beide partijen vinden elkaar in de notitie van vrijdag. Nergens staat het er met zoveel woorden, maar het plan is vooral bedoeld om het islamitisch onderwijs in te dammen niet om een einde te maken aan zwarte scholen. Openbare en christelijke scholen zullen weinig last hebben van de nieuwe regel dat bij stichting maximaal 80 procent van de leerlingen een grote leerachterstand mag hebben. Deze scholen beginnen namelijk vrijwel nooit als zwarte school, maar wórden het langzaam. Dat mag nog steeds. Bestuurders hebben bovendien altijd de Nederlandse nationaliteit, wat in het islamitisch onderwijs niet vanzelfsprekend is.

Aan de voorrechten van bijzondere scholen om leerlingen met een andere godsdienst te weigeren, tornt het kabinet evenmin. Besturen moeten `meepraten' over terugdringen van segregatie, maar zullen niet verplicht worden de daad bij het woord te voegen. Spreiding van allochtone leerlingen mag immers alleen op vrijwillige basis, en een acceptatieplicht voor bijzondere scholen wat de PvdA voorstelt is voor het CDA onbespreekbaar. Bijzondere witte scholen mogen van Van der Hoeven de integratie van hun leerlingen ook op een andere manier bevorderen, bijvoorbeeld door een sportproject met een zwarte school in de buurt te organiseren.

Zo krijgen beide coalitiepartijen wat zij willen. Ten koste van D66. Deze partij zou het liefst af willen van artikel 23 van de Grondwet, dat de vrijheid van onderwijs regelt. En laat nou in het damesakkoord tussen CDA en VVD dáár niet aan getornd worden.