Zonnebloemkweker en zaaier van terreur

In een week met aanslagen in Irak (Basra, 68 doden) en Saoedi-Arabië (Riad, vier doden) wil je best wel weer eens weten wie ook weer de kwade genius van de huidige terreurexplosie is. Zondag zendt de VPRO Een ontmoeting met Osama bin Laden uit, een portret van de moslimextremist dat is samengesteld uit bijdragen van mensen die hem persoonlijk hebben ontmoet. Onder anderen is een Britse docent te zien die hem in 1968 als niet-opvallend gelovig 11-jarig jongetje in Saoedi-Arabië heeft lesgegeven, het ex-hoofd van de Saoedische inlichtingendienst, prins Turki al-Faisal, de Saoedische journalist en schrijver Jamal Kashoggi en verscheidene westerse journalisten die hem hebben geïnterviewd.

Het portret levert geen grote nieuwe inzichten op. We weten wel dat zijn vader een van oorsprong Jemenitische nouveau-riche was, hoe betrokken hij was bij de oorlog tegen de Russen in Afghanistan, immers ongelovigen die zich vergrepen aan islamitisch land, en door welke extremistische denkers hij daar werd beïnvloed. De documentaire gaat hier niet diep op in. Maar het persoonlijke element aan de herinneringen van sommige van zijn kennissen geeft dit portret zeker extra waarde. En bovendien: het is handig om zijn loopbaan weer eens netjes chronologisch voorgeschoteld te krijgen.

Er is een consensus dat Osama bin Laden een hele verlegen man is, iets wat je van een terroristenleider niet meteen zou verwachten. Zeer bescheiden noemt Essam Deraz, een Egyptische oud-strijder die Bin Laden in Afghanistan ontmoette, hem. Een man die mensen voor zich wint, die gedichten over de maan declameert, aldus Deraz. Die dol is op paarden en zich erop beroemt grotere en betere zonnebloemen te kweken dan de Amerikanen.

Maar ja, ook een man die na Afghanistan een nieuw doel voor zijn jihad zocht en daartoe de Saoedische regering eerst aanbood met zijn islamitische strijders het toenmalige marxistische regime in Zuid-Jemen ten val te brengen, en vervolgens het door Irak bezette Koeweit wilde bevrijden. De Saoedische leiders wezen zijn beide aanbiedingen af, en inviteerden in plaats daarvan de Amerikanen om de klus in Koeweit op te knappen. Daar ligt de basis van Bin Ladens terreur. Nog erger dan de Sovjet-invasie in Afghanistan was voor hem de komst van goddeloze Amerikanen naar het land van de heiligste plaatsen van de islam, Mekka en Medina. Het leidde van aanslagen in Saoedi-Arabië via Afrika naar de terreur van 11 september 2001. En wat er verder nog opgeblazen gaat worden.

Tegenlicht: Een ontmoeting met Osama bin Laden, VPRO, Ned.3, 20.55-21.50u.