Wat is nu eigenlijk het centrum van de stad?

Londen, de hoofdstad van Engeland, is vooral een verzameling van dorpen en wijken.

``We gaan vandaag met de subway naar de City'', zeggen logés in Londen wel eens. ,,O, de metro. Die heet hier Underground, of de Tube'', verbeteren we dan voorzichtig. ,,En wat bedoel je met City?'' ,,Nou, het centrum.''

Dat is een lastiger probleem. Want de City, de `vierkante mijl' aan de Theems tussen, grofweg, de St Paul's-kathedraal en de Tower, is inderdaad het oude hart van de stad. Daar lag de Romeinse nederzetting Londinium en de straten houden er hun middeleeuws patroon, maar de grote brand van 1666, de Blitz en de bouwexplosie in de Thatcher-jaren hebben verder weinig ouds intact gelaten. Het bleef de wijk van de kooplieden, terwijl de stad onstuimig naar het Westen groeide; de City is nu het financiële district, het Wall Street van Europa. Doordeweeks is het een mierenhoop, maar 's avonds en in het weekeinde lijkt het alsof de neutronenbom is gevallen.

Waar ligt het centrum van Londen dan wel? Officieel in St Martin-in-the-Fields, het beroemde kerkje met uitzicht op Trafalgar Square. Daar hangt een plaquette die het exacte middelpunt van de stad markeert. Een paar honderd meter verder, bij het station Charing Cross, ligt nóg een midden: `mijlpaal nul'. Vanaf dat punt worden alle officiële afstanden tot de hoofdstad berekend. De cabbies, het chauffeursgilde van de zwarte taxi's, hanteren hetzelfde punt ook als het midden van hun stad. En ook voor toeristen zal Trafalgar Square, waar Nelson op zijn zuil staat, met de National Gallery aan de ene kant en het doorkijkje naar Big Ben aan de andere kant, wel het gevoelsmatige midden zijn.

Maar op de plattegrond zie je dat het minder vanzelfsprekend is. Londen is organisch gegroeid, zonder dat een Baron Haussmann er met een paar strakke boulevards orde en perspectief in heeft mogen aanbrengen. Londen is vooral een verzameling dorpen en wijken, die naar elkaar toe zijn gekropen. Van de open velden en boomgaarden ertussen, zoals de Fields waarin Sint Maartens kerkje ooit stond, resteert hier en daar een park of een ander stuk stadsgroen. Veel van die oude kernen hebben wel een herkenbaar, logisch centrum. Zoals de overdekte markten van Covent Garden en van Spitalfields, het bijna Zuid-Franse pleintje van Belsize Park, zoals de paar blokken tussen Dean Street en Greek Street in Soho, of het British Museum in Bloomsbury. Die laatste twee wijken liggen in (of tegen) het West-End, het theater- en restaurantdistrict, waarvan de naam de verwarring illustreert. Het West-End met zijn losse zeden groeide vast aan het Westen van de City, buiten de muren, waar de stadswetten niet golden, maar een `uiteinde' is het al lang niet meer: het echte West-End ligt nu voorbij Heathrow.

Iets soortgelijks zie je bij de postcodes, die sinds het midden van de negentiende eeuw heten naar de windstreken van de kompasroos. Die codes, later uitgebreid met een nummer, gelden meer als sociale index dan als plaatsaanduiding. SW7 bijvoorbeeld, een postcode in Chelsea en Kensington, heeft weinig meer te maken met de richting Zuidwest maar is synoniem met chic. E15, voorbij het East-End (oostelijk van de City), ligt wel in het Oosten maar staat voor `volks'. Als kranten schrijven dat iemand in Noordwest-Londen woont, bedoelen ze een paar wijken met de postcodes N of NW, zoals Islington of Hampstead, die, in de woorden van een cynicus, ,,het domein zijn van de rucola-etende klasse''. Niemand denkt echt aan de linkerbovenhoek van de stad; die ligt nu eerder in Stanmore, aan het naargeestige einde van de Jubilee Line van de ondergrondse.

Zo verschuiven West, Zuid, Oost en Noord al een paar eeuwen, in verschillend tempo over verschillende afstanden ten opzichte van een steeds diffuser centrum. Bij gebrek aan een objectieve maatstaf voel ik me dus vrij de plek aan te wijzen die voor mij als het midden van de metropool voelt. Je moet er gaan staan om een uur of twee in de middag, als de zon schijnt en het liefst met veel wind en schuivende wolken, die het licht hier en daar aan- en uitdoen. In het Oosten zie je de koepel van St Paul's en de nieuwste wolkenkrabber van de City, de glazen komkommer van verzekeraar Swiss Re. In het Westen lichten Big Ben en de parlementsgebouwen goudkleurig op. In het Noorden, recht voor je, zie je de witte façade van Somerset House, ooit het hoofdkwartier van de admiraliteit, later van de belastingen en nu onderdak van een aantal musea. In het Zuiden zie je het station waar de Eurostar uit Brussel en Parijs aankomt en daar ook draait het futuristische reuzenrad London Eye zijn langzame rondjes. Onder je, met gekabbel van golven en het gebrom van de veerboten en de rondvaartboten en de vuilnisboten, maakt de Theems zijn mooiste bocht. Waterloo Bridge, hart van Londen.

Hotels

ONE ALDWYCH. Minimalistisch tophotel aan de noordkant van Waterloo Bridge. 1 Aldwych, Covent Garden. (0044) 2073001070 & www.onealdwych.co.uk

THE FIELDING HOTEL. Uitstekend en niet te duur hotel, op een steenworp van het Royal Opera House,. 4 Broad Court, Bow Street, Covent Garden. (0044) 2078368305. Kamers rond de £100.

HOLIDAY INN EXPRESS. Formulehotel in nieuwgebouwde oud-Londense verpakking. 103-109 Southwark Street, Southwark, (0044) 2074012525 en online-boeken via www.london-hotels-guide.co.uk; kamers vanaf £70.

Restaurants

THE ADMIRALTY. Top-restaurant. Terras met zicht over de Theems. Somerset House, The Strand. (0044) 207845 4646 & www.somerset-house.org.uk

OXO TOWER BRASSERIE. Modern Britse en Aziatische keuken. Bargehouse Street, South Bank. (0044) 2078033888 & www.restaurant-guide.com

BRINDISA. Spaanse delicatessen; topattractie van de wekelijkse Borough Market , onder de gietijzeren bogen van de oude markt. 32 Borough Market. Southwark. (0044) 2074071036 & www.brindisa.com