Verongelijkt Cyprus tergt Europa

Cyprus stemt vandaag waarschijnlijk tegen opheffing van zijn deling. Tot woede van Europa.

Het contrast kon nauwelijks groter. Op het centrale Eleftherias-plein in Nicosia geeft een blauwe klok aan hoeveel dagen Cyprus nog verwijderd is van die belangrijke 1e mei, waarop het lid wordt van de Europese Unie. Maar even verderop zijn het geen Europese, maar Cyprische vlaggen die het plein vullen.

De reden is duidelijk: de romance tussen Cyprus en de Europese Unie is flink stuk. Tot woede van zo ongeveer alle beleidsmakers in Brussel gaan de Grieks-Cyprioten immers vandaag – tenzij er een wonder gebeurt – het Annan-plan voor de hereniging van Cyprus met grote meerderheid verwerpen.

Brussel is woedend en waste de Grieks-Cyprioten deze week flink de oren. Die voelden zich op hun beurt daardoor zo verongelijkt, dat ze massaal de Cyprische vlag tevoorschijn haalden. Op straat zijn 's avonds zelfs groepen jongeren te zien die, gewapend met fakkels en vlaggen, de roem van het vaderland verkondigen. En zo leeft, op de drempel van de Europese Unie, de nationale staat in Cyprus als nooit tevoren.

,,Dit is een hele treurige periode'', verzucht George Vasiliou op de hoogste etage van zijn torenflat in Nicosia. Vasiliou, die van 1988 tot 1993 president was van Cyprus, onderhandelde de afgelopen periode in Brussel met de EU over het lidmaatschap van de republiek. Volgens Vasiliou, die voorstander is van het Annan-plan, heeft de nee-campagne alles uit de kast gehaald om ervoor te zorgen dat het plan het vandaag niet haalt. ,,Ze zeggen bijvoorbeeld dat de Republiek Cyprus wordt vernietigd. Maar dat is helemaal niet waar. De republiek gaat over in iets anders [Cyprus wordt volgens het plan een federatie, red.], maar dat is geen vernietiging.''

Al die demagogie heeft, volgens Vasiliou, geleid tot een ongekende uitbarsting van nationalisme en dat in de onprettige zin van de term. Het doet Vasiliou allemaal denken aan wat er in Griekenland gebeurde bij het ontstaan van de republiek Macedonië in de jaren negentig. Woedend waren de Grieken over de naam Macedonië. Heel Griekenland werd overspoeld door een golf van nationalisme, aldus Vasiliou. ,,Maar uiteindelijk bereikten al die nationalistische gevoelens helemaal niets.''

Cyprus lijkt nu al met de rekening van het vlagvertoon te worden geconfronteerd. Van oudsher lag de sympathie van veel Europeanen bij die vriendelijke Grieks-Cyprioten, die altijd maar ijverden voor hereniging. Zij staken gunstig af bij de Turks-Cyprische leider Denktas, die wegens zijn verzet tegen welk herenigingsplan dan ook de bijnaam `Dr. No' kreeg. Maar ondanks het verzet van Denktas is het vrijwel zeker dat de Turks-Cyprioten vandaag in hun referendum `ja' gaan zeggen tegen het Annan-plan.

Doordat de (Grieks-Cyprische) president Papadopoulos zijn volk adviseerde vandaag tegen het plan te stemmen, zijn de posities gaan schuiven. ,,Ik voel me bedrogen'', zei Europees commissaris Verheugen (Uitbreiding) deze week. Volgens hem was afgesproken dat Cyprus voor hereniging bij de EU kon komen, maar dat de (Grieks-Cyprische) regering in ruil daarvoor alles zou doen om het eiland te herenigen. Met zijn stemadvies lijkt Papadopoulos zich niet aan die afspraak te houden.

[Vervolg CYPRUS: pagina 5]

CYPRUS

Alles draait in laatste instantie om angst

[vervolg van pagina 1]

Misschien nog erger is de knauw die de reputatie van de Republiek heeft gekregen op het gebied van democratie en mensenrechten. Tot grote woede van voorstanders van het Annan-plan mocht Verheugen niet op de Cyprische televisie komen om het plan te verdedigen. Wij wisten van niets, riepen alle regeringsfunctionarissen in koor, en de Cyprische televisie is autonoom. Maar veel Cyprioten kunnen zich niet aan de indruk onttrekken dat het hier wel degelijk om censuur ging.

Nog erger waren de incidenten van intimidatie van voorstanders van het akkoord. Zo begonnen scholieren in Nicosia ongevraagd de `ja'-stickers van de auto van een voorstandster van het plan af te halen en te vervangen door `nee'-plakkaten. De situatie escaleerde daarop zó, dat de politie er aan te pas moest komen. En de muren van de Engelse school in Nicosia, die sinds kort ook Turks-Cyprische leerlingen accepteert, werden ontsierd met anti-Turkse graffiti. ,,Een goede Turk is een dode'', luidde een van de teksten.

Maar wat maakte dat de demagogie van de `nee'-campagne zo'n vruchtbare voedingsbodem kon vinden? Advocaat Constantin Candounas heeft meer gedaan dan menig ander Grieks-Cyprioot om vrede op het eiland te bewerkstelligen. Zo opende hij op eigen kosten een centrum, dat Turks-Cyprioten gratis van advies dient. Vandaag gaat hij ook `ja' stemmen voor het Annan-plan, maar tegelijkertijd onderstreept hij dat hij de `nee'-stemmers wel degelijk respecteert.

Candounas in van mening dat de internationale gemeenschap wel goed heeft begrepen dat de Turks-Cyprioten bang zijn voor de Grieks-Cyprioten. ,,En dus voorziet het plan in een blijvende militaire band met Turkije en zijn er allerlei beperkingen aan het aantal [Grieks-Cyprioten, red.] dat terug mag naar het noorden. Maar wij [de Grieks-Cyprioten] zijn ook bang. Persoonlijk ril ik alleen al bij de gedachte aan Turkije. Maar de internationale gemeenschap heeft daar geen oog voor.''

Candounas zag dat oordeel deze week nog eens bevestigd in het Turks-Cyprische noorden. Een groep Grijze Wolven zorgde daar op diverse plekken voor problemen. Zo verhinderden zij dat voorstanders van het plan Girne/Kyrenia binnen konden gaan. ,,Ik heb geen veroordeling van de internationale gemeenschap gehoord'', aldus Candounas. De blik in zijn ogen is duidelijk: wat zou men doen als, bij uitvoering van het Annan-plan, Turkse extremisten Grieks-Cyprioten aanvallen?

Candounas staat niet alleen. Veel Cyprioten kunnen waslijsten bezwaren tegen het Annan-plan opnoemen, maar zelfs bij haviken draait alles in laatste instantie om angst. Neem de bisschop van Kyrenia, die zich de woede van de Cyprische pers op de hals haalde door te zeggen dat `ja'-stemmers naar de hel gaan. ,,Zo heb ik dat helemaal niet gezegd'', verduidelijkt hij in zijn kantoor in Nicosia waar hij in een soort ballingschap leeft omdat Kyrenia in het Turkse deel voor hem onbereikbaar is. ,,Ik heb alleen gezegd dat in de bijbel staat dat de onrechtvaardigen het koninkrijk van God niet erven. Nu heeft de VN-gezant voor Cyprus, De Soto, zelf toegegeven dat het Annan-plan onrechtvaardig is. Wat dat betekent voor mensen die zo'n onrechtvaardig plan steunen? Die conclusie mag je zelf trekken.''

Maar bij enig doorpraten blijkt de bisschop, die een fotoalbum heeft van kerken die in het noorden worden gebruikt voor bijvoorbeeld opslag van veevoer, toch vooral een vriendelijke, bange man. Want Grieks-Cyprus is klein, maar de grote boze wereld is oneindig. Groot-Britannië wil het Annan-plan omdat het zo zijn militaire basis op Cyprus kan houden, aldus de bisschop. Amerika wil dat Turkije lid wordt van de Europese Unie. Omdat Cyprus op die weg een hobbel is, wil ook Amerika dat de Cyprioten `ja' stemmen. En wie denkt er eigenlijk aan het belang van Cyprus? Welbeschouwd zijn alleen nog een aantal Europese landen vrienden van de Cyprioten – en God, natuurlijk, met Wiens hulp het plan vandaag verworpen zal worden.

En zo is het in laatste instantie angst die al die Cyprische vlaggen op de straten heeft doen komen. Misschien dat uiteindelijk noch de Verenigde Naties noch de Europese Unie hebben beseft welke trauma's de Grieks-Cyprioten aan hun verleden hebben overgehouden.

Voor Europa is de Turkse premier Erdogan een sympathieke politicus, die zijn uiterste best doet om Turkije om te vormen tot een Europese democratie. Maar voor menige Grieks-Cyprioot staat hij aan het hoofd van een barbaarse moloch, die uiteindelijk niet zal aarzelen om opnieuw over het eiland heen te walsen.

En veel Grieks-Cyprische ogen zien in elk artikel van het plan bevestiging van die angst, dat zij uiteindelijk – of het dan door Turken is of door Turks-Cyprioten – onder de voet gelopen gaan worden. In de nieuwe federale regering krijgen de Turks-Cyprioten de portefeuilles Defensie en Binnenlandse Zaken, zegt Nikos uit Kyrenia. ,,Maar als je die hebt, dan heb je toch alles voor het zeggen? Ik stem tegen'', zegt hij. Een meerderheid van de Grieks-Cyprioten gaat vandaag waarschijnlijk hetzelfde doen.