Turen naar de goden

De geschiedenis van Rome, de hoofdstad van Italië, komt tot leven in het Pantheon.

Ze kunnen nog zo majestueus, hip, knus of koket zijn, de 25 Europese hoofdsteden, maar zonder Rome hadden veel van deze plaatsjes niet eens bestaan, en hadden de meeste er heel anders uitgezien. Vanuit Rome schiepen eerst de Romeinen en daarna de christenen en hun rooms-katholieke nazaten vele van de verschijningsvormen die nu overal in Europa worden bewonderd en soms verafschuwd.

Rome Caput Mundi, hoofdstad van de wereld, zeiden de Romeinen al. Met het Pantheon als navel van Rome, zo zou men er aan kunnen toevoegen. Want niet voor niets stelt een oud gezegde: ,,Wie Rome heeft bezocht zonder het Pantheon te hebben gezien, keert terug als een ezel.'' Het Pantheon vertelt immers iets over alle fasen van de Romeinse geschiedenis en heeft bovendien als model gegolden voor alle koepels die in Europa en de Arabische wereld zijn gebouwd. De Aya Sofia in Istanbul, de Sacré Coeur in Parijs, de Saint-Paul's in Londen, de Sint Pieter in Rome, maar ook de moskeeën in Jeruzalem, Mekka en Istanbul met hun prachtvolle bolle daken, ze hadden er anders uitgezien als keizer Hadrianus tussen 118 en 128 na Christus niet het Pantheon, ,,het volkomen goddelijke'', had laten bouwen, gewijd aan alle Romeinse goden.

Hadrianus verrichte zijn architectonisch wonder op een historische plek. Het zou hier namelijk zijn geweest dat Romulus, de stichter van de stad Rome, door een onweer gegrepen, voorgoed werd opgenomen door de goden. Hadrianus en zijn architect die onbekend is, verbonden in het Pantheon het verleden, in de vorm van de klassieke Griekse gevel met zuilen, friezen en timpaan, met iets totaal nieuws: een koepel van gigantische afmeting met een diameter van 43,30 meter, groter nog dan die van de Sint Pieter die 1400 jaar later werd gebouwd. Voor het eerst werd de binnenwereld van een gebouw minstens zo fascinerend als de buitenkant.

Het Pantheon dankt zijn overleving en immer centrale rol in de stad aan het feit dat het gebouw telkens officieel werd overgedragen aan de nieuwe machthebber in Rome. In 609 werd de tempel geschonken aan paus Bonifatius IV, die het gebouw omdoopte tot de kerk Santa Maria ad Martyres. Bij die gelegenheid liet hij 28 wagens met beenderen uit de catacomben, waar de eerste christenen waren begraven, overbrengen naar de kerk.

Ook toen Rome van een stad van een miljoen inwoners in de tweede eeuw na Christus was teruggevallen tot een dorp met nog geen 15.000 inwoners in de veertiende eeuw, bleef het Pantheon dienstdoen als kerk en werd zo goed en zo kwaad als dat kon onderhouden. De tempel werd later zelfs letterlijk een bron voor nieuwe kunstwerken. In 1632 liet paus Urbanus de bronzen plafondbalken uit de voorhal weghalen om Bernini er het beroemde baldakijn in de Sint Pieter mee te laten maken, waaronder het altaar is opgesteld waaraan alleen de paus de mis mag opdragen. Het was ook Bernini die in hetzelfde jaar twee klokkentorens tegen het Pantheon zette die in de volksmond ,,de ezelsoren'' werden genoemd en die in 1883 weer zijn verwijderd.

In 1870 kreeg het Pantheon weer een centrale rol bij de verering van een nieuwe machthebber, de koning van het op 20 september met de verovering van Rome verenigde Italië. Zowel koning Victor Emanuel II als Umberto I is er begraven. Inmiddels is het Pantheon uitgegroeid tot een van de centra van de toeristische kermis die Rome is. Vanaf hier is al het moois dat Rome te bieden heeft gemakkelijk te bereiken.

Ondanks de drukte is het altijd prettig toeven op Piazza Rotonda voor het gebouw. Wie hier op een terrasje neerstrijkt wordt als vanzelf langs de Corinthische zuilen de wereld van goden en oudheid ingezogen. En eenmaal binnen turen de bezoekers al generaties lang door het gat in de koepel: een oog gericht op een hemel die al naar gelang de eeuw waarin het Pantheon werd bezocht, meer of minder dicht was bevolkt met goden.

Met dank aan Luc Verhuyck's boek `SPQR. Anekdotische reisgids voor Rome' (Atheneum, 2002).

Hotels

HOTEL SANTA MARIA. Rustig en tegelijk midden in nachtleven Trastevere. 145 euro. Vicolo del Piede 2. (0039) 65894626.

HOTEL PARLAMENTO. hartje centrum. 90 euro. Via delle Convertite 5. (0039) 669921000.

HOTEL DUE TORRI. Goede locatie ten noorden van Piazza Navona. 170 euro. Vicolo del Leonetto 23. (0039) 668806956.

Restaurants

RISTORANTE MINERVA. Mooi dakterras van Hotel Minerva, chic, duur, maar met prachtig uitzicht op het Pantheon en Rome. Piazza della Minerva 69. (0039) 6695201

RISTORANTE CHECCO ER CARETTIERE. Romeinse keuken in voormalige volkswijk Trastevere. Via Benedetta 10. (0039) 65884282

TRATTORIA MATRICIANELLA. Romeinse keuken in centrum. Reserveren noodzakelijk. Via del Leone 4. (0039) 66832100)