Project voor nieuwsgierige Chinezen

Nederlandse kunststudenten brengen vijf weken door op het kunstinstituut van Nanjing. ,,Het beeldend idioom van de Chinese studenten doet westers aan, maar de betekenis ontbreekt.''

De ouderwetse bamboesteigers in de hal en de gangen van het Nanjing Art Institute (NAI) steken vreemd af bij de moderne, gladde vormgeving van het gebouw waarin de opleiding tot grafisch ontwerper is gehuisvest. De studenten en docenten van het Dutch Art Institute (DAI) gaan de bamboeconstructie samen met hun collega's uit China aankleden met een tentoonstelling over het werk dat zij er de afgelopen tijd samen hebben gemaakt.

Voor een periode van vijf weken heeft het DAI, dat in Enschede een Engelstalige master-opleiding in de beeldende kunst biedt, alle studenten en docenten overgebracht naar Nanjing, de hoofdstad van de Centraal-Chinese provincie Jiangsu. Dit weekeinde is de slotexpositie, waar de resultaten van vijf weken workshops te zien zijn.

,,Met de bamboesteigers brengen we de stad weer terug in het instituut'', zegt Manel Esparbè i Gasca, curator van de slottentoonstelling, die zich in zijn overall in het zweet staat te werken. ,,De Chinese studenten leven in een afgesloten wereld, ze komen hun prachtige, comfortabele campus bijna niet af. Ze wonen, eten en leven hier. Dat is heel anders dan bij ons. Het zou mooi zijn om iets van de band tussen stad en campus te herstellen.''

Voor een van de ramen in het holle trappenhuis van het NAI-gebouw staan kunstvoorwerpen die lijken te horen bij de komende tentoonstelling, want ze doen heel modern en westers aan. ,,Nee, die moeten nog weg, die zijn van het NAI zelf'', zegt docent Rik Fernhout, de initiator van het samenwerkingsproject. ,,Het beeldend idioom van de Chinese studenten doet heel westers aan, alleen de betekenis ontbreekt. De theorieën en het proces dat tot bepaalde vormen heeft geleid, is hier niet overgenomen. Dat merk je ook aan hoe de Chinese studenten in de workshops werken. Ze beginnen vaak met de vorm, met een ontwerp van het eindresultaat dat ze willen bereiken. Daar werken ze dan naartoe. Wij doen veel meer aan procesdenken. Je moet eerst een idee hebben, de vorm komt daar uit voort.''

Een Chinese student staat in de bibliotheek met zijn armen tussen de bamboeconstructies door in een boek over grafisch ontwerpen te kijken. Hij heeft deelgenomen aan een van de workshops en het viel hem vooral op dat de benadering veel vrijer was. ,,Je mag jezelf veel meer uitdrukken in je werk. Wij zijn hier juist gewend om opdrachten van docenten uit te voeren.''

De studente Lin Lin, die twee jaar in Enschede verblijft maar die oorspronkelijk aan het NAI studeerde, had door die werkwijze aanpassingsproblemen. Ze kreeg geen concrete opdrachten van haar docenten, maar alleen suggesties, en die waren per docent nog heel anders ook. ,,Ze zeiden tegen me: `Jij bent een kunstenaar, je weet zelf het beste wat voor kunst je moet maken.' Dat lukte me pas na een hele tijd'', aldus Lin Lin, die later in China in het onderwijs wil gaan werken. Ze heeft kritiek op het vrijwel volledige gebrek aan regels en discipline in het westerse kunstonderwijs, maar ze pleit tegelijkertijd voor meer Europese invloed op het kunstonderwijs in China, omdat ze vindt dat de sterk veranderende maatschappelijke realiteit in China daarom vraagt. ,,Als we die invloed niet toelaten en we veranderen niets, dan zal de situatie op een gegeven moment exploderen'', stelt ze zelfs waarschuwend in een begeleidende tekst bij het uitwisselingsproject.

De verschillen tussen het NAI en het DAI bleken voor velen groter dan van tevoren gedacht. ,,Neem de nadruk op virtuositeit die je bij het NAI ziet. Dat is bij ons geen enkel criterium meer'', zegt Gabriëlle Schleijpen, directeur van het DAI. Zij ziet duidelijk twee soorten Chinese studenten: zij die van jongs af aan in de pas hebben moeten lopen en daardoor volledig murw zijn geslagen en studenten die juist heel nieuwsgierig zijn. ,,Voor die studenten is het interessant wat we hier doen, en dat lijkt me een van de zinnige aspecten van dit project'', aldus Schleijpen.

,,We hebben ter voorbereiding op deze reis de film From Mao to Mozart gezien, over de violist Isaac Stern die eind jaren zeventig masterclasses gaf in China. In die film zie je jonge mensen die werkelijk perfect klassieke muziek spelen zonder er ook maar iets van te begrijpen. Dat geldt in essentie ook voor veel van de moderne kunst die we hier in China hebben gezien.''

Inl www.dainaiproject.nl