Naaldvormige kiezelalg ontstond 91 mln jaar geleden in zeestroming

De naaldvormige kiezelalgen (Rhizosolenia) zijn 91 miljoen jaar geleden ontstaan na het uiteengaan van Afrika en Zuid-Amerika waardoor in de Atlantische Oceaan stroming ontstond. Dat concluderen onderzoekers van het Koninklijke Nederlandse Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ) (Science, 23 april). Kiezelalgen zijn micro-organismen die meedrijven in de bovenste honderd meter van zee- en binnenwater. Fossielen van kiezelalgen zijn zeldzaam, maar van het geslacht Rhizosolenia zijn nu wel chemische resten teruggevonden (hoog-vertakte isoprenoïden).

Het oudste sediment met deze chemische resten ligt in Frans Guyana en is 91 miljoen jaar oud. De isoprenoïden zijn ook gevonden in Venezuelaanse aardolie met een vergelijkbare ouderdom. In ouder gesteente komen ze niet voor.

Volgens prof.dr.ir. Jaap Sinninghe Damsté van het NIOZ heeft de ontdekking praktisch nut voor oliemaatschappijen. Zij kunnen de biochemische verbinding gebruiken als tijdsmarkering; olie met de `marker' moet jonger zijn dan 91 miljoen jaar. De datering van aardolie in een ondergronds reservoir geeft informatie over de omvang van dat reservoir. Dat komt doordat de grootte van oceaanbekkens in specifieke geologische tijdvakken vaak ruwweg bekend is.

Aardolie is niet goed te dateren aan de omringende aardlagen. De brandstof ontstaat doordat organische sedimenten diep onder het aardoppervlak aan grote hitte en druk blootstaan. Op het moment dat oliemaatschappijen aardolie kunnen winnen is deze meestal gemigreerd naar zogeheten reservoirgesteenten die dichter onder het oppervlak liggen en dus meestal jonger zijn dan de aardolie zelf.

Sinninghe Damsté acht het waarschijnlijk dat Rhizosolenia in de evolutie een kans kreeg toen tussen de uiteendrijvende continenten Afrika en Zuid-Amerika een substantiële oceaanstroming op gang kwam. Die stroming woelde het oceaanwater om dat in het Noord-Atlantisch Bekken miljoenen jaren had stilgestaan en maakte voedingsstoffen vrij uit het bodemwater. Rhizosolenia gedijen in water dat rijk is aan voedingsstoffen zoals silicaten; die zijn nodig voor de bouw van zijn relatief grote naaldvormige skelet.

Naaldvormige kiezelalgen zijn een belangrijk onderdeel van de grote familie van kiezelalgen (diatomeën). Van alle koolstofdioxide die in oceanen wordt vastgelegd in organisch materiaal nemen kiezelalgen bijna de helft voor hun rekening. De invloed van deze algen op de concentratie broeikasgas op aarde is groot, omdat ze snel groeien en kort leven. Ze halen met fotosynthese grote hoeveelheden van het broeikasgas kooldioxide uit het water en zinken vervolgens met het vastgelegde kooldioxide en al naar de bodem van de oceaan.