Leven van alledag vrij van `politieke spelletjes'

Kopenhagen, de hoofdstad van Denemarken, kent klassieke pretparken en echte saamhorigheid.

Het duurde even voordat de Deense koning Christian VIII zich liet overtuigen. Wat moest hij met een amusementspark aan de rand van Kopenhagen? Maar Georg Carstensen had een ijzersterk argument. ,,Als het volk zich vermaakt, vergeet het de politieke spelletjes'', zei hij en daarmee wist hij in 1843 de koning te vermurwen. Hij mocht vijf jaar lang aan de rand van Kopenhagen een pretpark exploiteren.

Tivoli werd een groot succes. In mei 1843 was begonnen met de bouw van de concertzaal, de koffiehuizen en rooksalons, het restaurant, de carrousel en roetsjbaan, de theaterzaal, de kegelbaan en het overige amusement. Op 15 augustus ging het park open en toen het seizoen op 11 oktober werd afgesloten waren er 174.609 bezoekers geweest.

Tivoli ligt nog steeds op dezelfde plek. Maar de omgeving is totaal veranderd. Toen Kopenhagen in 1856 zijn fortificaties opgaf, groeide de stad snel en veranderde het attractiepark van een ontspanningscentrum op het platteland in een groene oase in het hart van de stad. In welke andere hoofdstad vind je een zo centraal gelegen pretpark van 80 hectare?

Het park is, precies zoals in 1843, een merkwaardige mix van kermisattracties, cultuur en natuur. En juist daardoor vinden de Denen in Tivoli hun hygge – een vrijwel onvertaalbaar woord dat zoiets betekent als `de kunst om intimiteit te creëren', de behoefte aan saamhorigheid en knusheid. Die sfeer van gezelligheid dankt het park niet alleen aan de 100.000 bloemen die langs de brede paden staan en aan de 864 bomen, waaronder een aantal beschermde, bijna 200 jaar oude meidoorns, die het pretpark het karakter geven van een openbare tuin. Maar ook de oude architectuur van sommige gebouwen – zoals het pantomimetheater uit 1874 en de Chinese pagode uit 1900 – en van enkele attracties (vermaard is de achtbaan uit 1914, waarop een `remmer' meerijdt die handmatig de snelheid van de karretjes regelt). En door de ruim 115.000 gekleurde lichtjes die het park

'savonds een feeëriek uiterlijk geven.

Feeëriek is misschien niet het woord dat past bij Christiania, die andere historische trekpleister van Kopenhagen. Maar toch zijn er overeenkomsten tussen deze anarchistische enclave in de stad en Tivoli. Want de bewoners hier zochten ook een plek om de ,,politieke spelletjes'' van hun regering zo veel mogelijk te vergeten.

Bovendien vonden zij hun eigen `hygge' onder gelijkgestemden. Ook de ongeveer duizend bewoners van Christiania vinden in hun vrijstaatje de sociale intimiteit waar alle Denen zo naar verlangen.

Christiania was tot 1971 een militaire legerplaats in het centrum van Kopenhagen. Toen de soldaten de barakken verlieten, nam een groepje anarchisten er hun intrek, onder het motto `zwarte schapen aller klassen verenigt u'. Twee jaar later, na enkele mislukte pogingen de groep eruit te gooien, legde de overheid zich bij de situatie neer, nadat de bewoners hadden beloofd voortaan keurig voor hun water en elektriciteit te betalen. In de jaren '80 werd Christiania officieel door de overheid aangemerkt als een `sociaal experiment'. Christiania had zijn eigen regels, dat wil zeggen geen regels, en zeker niet de Deense.

Nog steeds staat boven de uitgang van de 34 hectare grote commune: `U betreedt nu de Europese Unie'. Nog steeds knutselen veel bewoners hun eigen huizen in elkaar, tussen het overal aanwezige groen. Nog steeds zijn er geen echte straten en geen auto's. Maar Christiania in zijn meest pure (anarchistische) vorm bestaat al lang niet meer. Helemaal zonder regels bleek het niet te gaan. Zo is het verboden om geweld te gebruiken en was het (in 1980) ook nodig een verbod op harddrugs in te voeren.

De authenticiteit dreigt de komende tijd verder te worden aangetast. De centrumrechtse regering van Anders Fogh Rasmussen die in 2001 aan de macht kwam, heeft al enkele keren grootscheepse politieacties uitgevoerd tegen de openlijke handel in softdrugs. Bovendien eisen ze dat er vanaf volgend jaar gewoon huur wordt betaald en dat de bewoners zich houden aan de Deense wetten en bouwvoorschriften. Maar net als Tivoli, dat eigenlijk maar vijf jaar zou bestaan en nu al 160 jaar zijn `hygge' niet heeft verloren, zal ook Christiania het ondanks het verzet van de overheid nog wel een tijdje volhouden.

Hotels

HOTEL MEMORY. Gerestaureerde villa in mooi deel van de stad. Redelijke prijzen. Sdr. Fasanvej 4. Frederiksberg. (0045) 38871342 www.hotel-memory.dk/html/welcome.html

THE MARRIOT. Gloednieuw. Vijf minuten lopen naar Tivoli. www.marriott.com

HOTEL 9 SMÅ HJEM. Goedkoop, niet te veel service maar dé plaats om neer te ploffen na een lange dag in de stad. Classensgade 38. (0045) 35281647. www.9smaahjem.dk/english/welcome.htm

ANGLETERRE. Heel duur in hartje centrum, maar leuk voor de High Tea. www3.aok.dk/E/V/CPHDK/0000/60/02/1.html.

Restaurants

SCT. GERTRUDE'S KLOOSTER. Oud klooster. Eten tussen de gewelven. Geen elektriciteit. Het eten is geweldig en de prijzen natuurlijk ook. Maar van zondag tot donderdag krijg je hetzelfde eten voor een derde van de prijs. Hauser Plads 32. (0045) 33146630. www.sgk.as/

RESTAURANT PIIL & CO. Midden in Dyrehaven, het bos te noorden van Kopenhagen. Kwartier met de trein. Dyrehaven 7, 2930 Klampenborg. (0045) 70260212. www.piil-co.dk

RESTAURANTENRare naam maar goed eten en leuke sfeer. Ligt aan een van de drie meren van Kopenhagen. Internationale keuken. Sortedam Dossering 21. (0045) 35373829. www3.aok.dk/E/V/CPHDK/0000/60/02/1.html