Het hemelse huwelijk

Tientallen miljoenen `evangelicals' in de Verenigde Staten, onder wie de methodist George W. Bush, staan pal achter Israël. Voor hen is Israël het beloofde land van het uitverkoren volk en is elke concessie aan de Palestijnen taboe. `De strijd gaat over de vraag of Hubal, de Maangod van Mekka, bekend als Allah, óf de judeo-christelijke Jehovah, de God van de bijbel, de Allerhoogste is.'

Preken met aanzwellende, zalvende stem en geregisseerde emoties is een specialiteit van dr. M.G. `Pat' Robertson, Amerikaanse televisiedominee en boegbeeld van religieus rechts. Timbre, pauzes en articulatie verraden een lang leven op kansels en in televisiestudio's van The 700 Club, zijn dagelijkse programma met wereldwijd 65 miljoen kijkers.

Maar een gehoor van Israëlische generaals, wetenschappers, rabbijnen en de hoogste politieke en ambtelijke echelons heeft Robertson nooit eerder toegesproken. Een weinig nerveus zegt hij wel te zijn als hij de jaarlijkse Herzliya-conferentie van Israëlische movers and shakers gaat toespreken. Want hoewel `Pat' minstens zo pro-Israëlisch is als willekeurig welke fanatieke kolonist in het `land van Judea, Samaria en Gaza', toch wordt de gecoiffeerde televisie-dominee door de elite van Israël gewantrouwd. Is hij een protestantse, fundamentalistische antisemiet, die de joden verantwoordelijk acht voor de kruisiging van Jezus Christus en voor de Laatste Dag en de Slag bij Armageddon en joden wil bekeren tot het christendom?

Dan nadert hij de opzwepende kern van zijn boodschap.

,,Dames en heren. Evangelische christenen steunen Israël, omdat wij geloven dat de woorden van Mozes en de oude profeten van Israël geïnspireerd waren door God. De God die sprak tot Mozes op de Sinaï-berg is onze God. Abraham, Isaak en Jacob zijn onze spirituele patriarchen. Jeremia, Ezechiël en Daniël zijn onze profeten. Koning David is onze held. De heilige stad Jeruzalem is onze geestelijke hoofdstad. En de voortzetting van de joodse soevereiniteit is het bewijs dat de God van de bijbel bestaat en dat Zijn Woord waar is. Wij geloven in de herrijzing van de Joodse staat in het land dat God beloofd heeft aan Abraham. Wij zijn één met U. En laten wij samen strijden tegen het antizionisme en het antisemitisme.''

Als Robertson pauzeert, wordt er enthousiast geapplaudisseerd. Hij wuift de bijval met een beringde hand weg.

,,Dames en heren. Laten we geen fout maken, de hele wereld wordt beroerd door religieuze strijd. Het gevecht gaat niet over geld of land; niet over armoede of rijkdom; niet over oude gewoonten versus moderniteit. Nee, de strijd gaat over de vraag of Hubal, de Maangod van Mekka, bekend als Allah, óf de judeo-christelijke Jehovah, de God van de bijbel, de Allerhoogste is. Als het door God uitverkoren volk het heilige land en de heilige plaatsen weggeeft aan de terroristen van Arafat, de bommenleggers van Hamas, Hezbollah en de Islamitische Jihad, dan heeft de islam de oorlog gewonnen en dan zal in de wereld van de islam de mare rondgaan dat Allah groter is dan Jehovah en dat de beloftes van Jehovah aan de joden betekenisloos zijn. En dan zullen zij, de vijandige horden, allemaal naar Jeruzalem komen om de joden te verbrijzelen en te verdrijven. Ik roep U dus op `nee' te zeggen, `nee' tegen het monsterverbond van Europeanen, Russen, en de Verenigde Naties. Zeg `nee' tegen een Palestijnse staat, zeg `nee' tegen land voor vredescompromissen, dat zijn allemaal zeer gevaarlijke hersenschimmen, bedacht door de vele vijanden van Israël. Pleeg geen zelfmoord! Ik roep U nederig op sterk te zijn. Be strong! Please, be strong!''

Luid applaus, staande ovatie – de zaal in het Dan Accadia-hotel in Herzliya-Pituach is als een blok voor Robertson gevallen. Hij wordt omhelsd door `Bibi' Netanyahu, de rechtse houwdegen en Palestijnenvreter; de bijna complete generale staf drukt Robertson de hand en de aanwezige opperrabbijnen knikken de dominee waardig toe. ,,Hij is nou een echte vriend van Israël. Gelukkig hebben wij die nog in de wereld. Thank God for America'', roept een mevrouw tegen niemand in het bijzonder.

Vier maanden later is de orthodoxe rabbijn Yechiel Eckstein (51), oprichter en president van The International Fellowship of Christians and Jews, nog altijd innig tevreden over zijn coup. ,,Het was moeilijk Robertson op de lijst van sprekers op de jaarlijkse Herzliya-conferentie te krijgen. Er was wat verzet. Maar ik sponsor die conferentie. Wie betaalt, bepaalt. Het werd een kolossaal succes. Eindelijk begint ook de elite van Israël te begrijpen dat de conservatieve christenen geen vijanden zijn, maar vrienden, belangrijke vrienden van Israël, die van strategisch belang zijn voor het voortbestaan van dit land'', vertelt Eckstein op zijn kantoor in Jeruzalem.

De rabbijn is met zijn organisaties en activiteiten een belangrijke schakel geworden tussen Israël, conservatieve joden in Amerika en de wereld van de christelijke organisaties en de christelijke media. Samen met Ralph Reed, de politieke organisator van president Bush in de zuidelijke staten, richtte Eckstein in 2002 ook de beweging Stand for Israël op.

De in Europa en Israël onbekende Reed is een sleutelfiguur achter de schermen. Hij bracht in de jaren negentig de Christian Coalition van Robertson tot wasdom en ontwierp de strategie voor de opmars van de conservatieve christenen in de Republikeinse Partij. Hij is nu ook voorzitter van de Republikeinse Partij in Georgia en vormt de schakel tussen Eckstein en de politieke en religieuze top, onder wie de omstreden dominee Jerry Falwell (`Mohammed is een terrorist, een oorlogszuchtige man'). Falwell, grondlegger van de innige contacten met Likud, kreeg in 1979 van de toenmalige premier Begin een Learjet cadeau voor bewezen diensten.

Geen concessies

Eckstein: ,,Traditioneel zijn de belangen van Israël in Washington DC altijd behartigd door de joodse organisaties, de American Israel Public Affairs Committee (AIPAC) voorop. Stand for Israël moet beschouwd worden als de christelijke AIPAC en via president Bush staat de weg naar wezenlijke beïnvloeding van het Amerikaanse beleid in het Midden-Oosten wijd open. Zet het televisienieuws maar aan en je ziet de bewijzen.'' Premier Sharon is dan op weg naar het Witte Huis, waar hij wordt verwelkomd als een held.

Professor Don Wagner, hoogleraar theologie en Midden-Oostenstudies aan de North Park University van Chicago en auteur van Dying in the Land of Promise: Palestine and Palestine Christianity: ,,Ik herhaal altijd maar wat dominee Falwell ooit eens zei: the Bible Belt is Israëls safetybelt in the US. De christelijke conservatieven, de christelijke zionisten, Bush en Sharon, het is een hemels huwelijk. Er is een hecht verbond ontstaan tussen religieus rechts in Amerika en Likud-rechts in Israël. En deze conservatieve christenen zien iedere concessie aan de Palestijnen als een bedreiging voor Israël en stellen zich vaker nog harder op dan de Israëliërs.''

Volgens professor John Green, hoogleraar politicologie aan de Universiteit van Aakron in Ohio, die naam maakte met Religion and the Culture Wars: Dispatches from the front: ,,Hechter dan ooit? Niemand heeft natuurlijk exclusief toegang tot het oor van de president en deze organisaties en kerken doen zich soms machtiger voor dan zij zijn. Maar ja, dat doen de vakbonden ook. Het is wel ergens op gebaseerd. We hebben inderdaad een president die erg veel over God praat, veel schijnt te bidden en vooral heel goed weet wat verstandige electorale politiek is. Zonder de evangelicals in het zuiden en het midden-westen zal hij niet herkozen worden, het is zijn machtsbasis. Bush is lid van de United Methodist Church en die zijn behoorlijk middle-of-the-road en lang zo extremistisch niet als de christelijke zionisten. De einde der tijden-scenario's – daar geloofde president Reagan wel in, maar Bush niet. Hij is geen religieuze fanaticus, althans niet voor Amerikaanse begrippen. Hij is wel duidelijk erg onder de indruk geraakt van het democratische Israël te midden van Arabische dictatoren en van Sharon de generaal/staatsman zelf. Hij is zeer ontvankelijk voor het Israëlische verhaal. En natuurlijk wil hij vooral niet de fouten van zijn vader herhalen.''

Green herinnert aan het besluit van George Bush senior om vlak voor de verkiezingen in 1992 de kredietgaranties aan Israël gedeeltelijk te bevriezen. En toenmalig minister van Buitenlandse Zaken James Baker, diep gefrustreerd na een mislukt vredesoffensief, gaf op de televisie zijn telefoonnummer en zei sarcastisch: ,,Kunnen de Israëliërs mij bellen als ze vrede willen.''

Green: ,,Dat zette veel kwaad bloed in Israël en bij de evangelicals die zich op de Republikeinse Conventie van 1992 in Houston krachtig roerden omdat ze Bush te links vonden. Ik denk dat, zeker sinds 9/11, Israël gestegen is op de lijst van prioriteiten, de politieke agenda van de christelijke conservatieven. Israël komt nu na abortus, de bescherming van de familie en het verzet tegen homorechten.''

Wagner, hoogleraar en dominee: ,,Ontwikkelingen die al jaren spelen, vloeien op het ogenblik samen: de opkomst van neoconservatieven in de VS, het mislukken van de Midden-Oostenpolitiek van Clinton, de verzwakking van de conservatieve internationalisten in de Republikeinse Partij, de verzwakking van links in Israël en de komst van een president die niet erg geïnteresseerd lijkt in cruciale details en de enorme kracht van de pro-Israël-lobby. Ik zeg bewust pro-Israël-lobby, want het gaat beslist niet alleen maar om een lobby van joodse Amerikanen en ik wil het verwijt van antisemitisme graag vermijden.''

Vriendschap

De American Israëli Political Action Campaign (AIPAC) is nog altijd een formidable lobby-organisatie in Washington, maar de Christian Israëli Political Action Campaign (CIPAC) en het daarmee verbonden Stand up Israël van rabbijn Eckstein, rukt op, net als vele andere organisaties, zoals de Bridges for Peace, Christians for Israel, de christelijk-zionistische International Christian Embassy Jerusalem en de Chosen People Ministries. Het is onmogelijk een compleet overzicht te krijgen want er zijn er honderden met even zovele websites, nieuwsbrieven en campagnes. Achter deze organisaties gaan de christelijke denominaties schuil: Lutheranen, Baptisten, Presbyterianen, Methodisten, Christelijke Zionisten, wedergeboren christenen. Tussen de 70 en volgens sommige tellingen 120 miljoen Amerikanen zouden op grond van hun kerklidmaatschap en politieke opvattingen gerekend moeten worden tot de evangelicals, de conservatieve christenen. De verzamelnaam suggereert meer homogeniteit en theologische eenheid dan in werkelijkheid het geval is, want de religieuze verschillen kunnen aanzienlijk zijn. Maar over Israël bestaat grote eensgezindheid. ,,We komen op voor Jezus en de joden'', was de slogan van een grote bijeenkomst van christelijke groepen in het Washingtonse Conventiecentrum.

De boomlange, joviale Eckstein, wiens afkomst uit het midden-westen van Amerika zelfs in zijn Hebreeuws doorklinkt, timmert het hardst en het luidruchtigst aan de weg. ,,Deze christenen vormen een enorm reservoir aan vriendschap en steun voor Israël. Tot deze groep behoren president Bush, minister van Justitie Ashcroft, mijn goede vriend Tom DeLay, leider van de Republikeinse meerderheid in het Huis van Afgevaardigden, die vorig jaar de voltallige Knesset toesprak en senatoren uit Kansas, Oklahoma en Tennessee, staten waar bijna geen joden wonen. Wij kunnen nog veel meer doen om deze strategische alliantie, die essentieel is voor het voortbestaan van de joodse staat Israël, te versterken, want ik ben eigenlijk de enige die zich hiermee voltijds bezighoudt.''

Israël moet, zegt Eckstein, nog veel actiever worden. Er moet een speciale minister aangesteld worden die belast wordt met de relaties met de christenen en het versterken van de alliantie moet op het ministerie van Buitenlandse Zaken prioriteit krijgen

,,Gelukkig begint iedereen hier te beseffen dat de christelijke conservatieven geen zuidelijke rednecks zijn, geen marginale gekken, maar uitstekend opgeleide, vaak gefortuneerde gelovigen die zich hebben verbonden aan joods-christelijke normen en waarden. Vooral sinds 9/11 zien tientallen miljoenen Amerikanen scherper dan ooit dat het voortbestaan van Israël in het geding is.''

Op zijn bureau en in de postkamer staan zakken vol met brieven uit de Verenigde Staten: cheques van 10 dollar, 25 dollar, zelden meer dan 50 dollar. ,,In de afgelopen tien jaar hebben wij al meer dan 100 miljoen dollar opgehaald. Dit jaar verwacht ik 35 miljoen dollar te verzamelen.'' Geld dat wordt besteed aan de immigratie van joden uit Rusland, India, Latijns-Amerika, aan scholen, ziekenhuizen, uitbreiding van nederzettingen en de beveiliging van stadsbussen.

Volgens Eckstein is de `joodse intelligentsia' in de VS ook tot de slotsom gekomen dat de christelijke conservatieven belangrijk zijn. ,,9/11 en de intafada hebben daar alles mee te maken. Volgens mij zien we ook een dramatische verandering in de Amerikaans-joodse houding tegenover evangelicals. Joden in de VS zien dat de conservatieve christenen pal achter Israël staan, dat Bush tegen terrorisme strijdt en dat het een kwestie is van: `ben je voor of ben je tegen Israël'. Het tijdperk van mitsen en maren, van nuances, van diplomatie, van Oslo-akkoorden, van de Clinton-aanpak is voorgoed voorbij. ,,Joods Amerika en Clinton, dat was natuurlijk een love-affair vol passie'', zegt Eckstein en hij doelt nadrukkelijk niet op Monica Lewinsky, ,,maar 9/11 heeft de stemming totaal doen omslaan.''

Profeten

In het netwerk aan relaties en contacten spelen Israëlische ministers als Netanyahu (Financiën), Olmert (vice-premier en Handel), Sharansky (Diasporazaken) en Elon (Toerisme) hoofdrollen. ,,Bibi en Olmert spreken de juiste taal, zij doen het werkelijk fantastisch in kerken, op scholen en voor grote groepen christelijke zakenmannen. Sharansky is op zijn best op universiteiten en Elon schitterde pas op de conventie van de Nationale Associatie van Christelijke Omroepen in Charlotte'', vertelt Eckstein. ,,God is met ons. Jullie zijn met ons'', riep Olmert vorig jaar duizenden christenen toe.

,,Tot mijn spijt moet ik zeggen dat Bibi het als premier in dat opzicht beter deed dan Sharon. Sharon houdt helaas niet van speeches voor grote groepen. Het zou erg behulpzaam zijn als hij dat wel deed. Maar ja, hij heeft zelfs nog nooit een interview gegeven aan de joodse pers in de VS.'' De premier verwelkomde eerder dit jaar wel 1.500 religieuze leiders als de beste vrienden van Israël in de wereld. De Knesset heeft sinds januari van dit jaar een comité ingesteld voor de relaties met `christelijke geallieerden', de Israëlische ambassade in Washington heeft een Bureau voor Interreligieuze Zaken ingesteld dat briefings organiseert voor christelijke leiders. Amerikaanse kerkleiders, zoals John Hagee van de Cornerstone Church uit San Antonio, Edward McAteer van de Religious Roundtable en Adrain Rodgers van Southern Baptist Convention, worden in Jeruzalem door president, premier en ministers ontvangen als buitenlandse staatshoofden.

In meer dan 100.000 Amerikaanse kerken wordt dagelijks voor Israël gebeden, in Texas lanceerde een dominee het Jerusalem Prayer Team, ontelbare pro-Israëlische christelijke websites zagen de afgelopen jaren het licht en er wordt gereisd. Door bijvoorbeeld veertig lidmaten van de First Assembly Church in Melbourne, Florida, die in maart aangetroffen konden worden bij een checkpoint op weg naar Ma'ale Efraim, vijftig minuten rijden van Jeruzalem op de bezette Westelijke Jordaanoever. Onder leiding van dominee Gary Christofaro waren zij op weg naar de nederzetting om hun solidariteit te betuigen en te kijken hoe de kerkdonaties waren besteed aan een bibliotheek, een ambulance en boomgaarden.

,,Alle profeten hebben gezegd dat God het uitverkoren volk zou verzamelen en het zou terugbrengen naar het land van Israël. Dat is gebeurd.

,,Het komt er uiteindelijk dus op neer of je het woord van God gelooft of niet'', dacht de dominee. Zijn medereizigers hebben haast, want zij willen die middag ook nog de Oude Stad van Jeruzalem bezoeken. Voorwaarts, christenstrijders, voorwaarts naar de stad van het Licht.

Dominee Don Wagner vindt het verbazingwekkend dat er in Israël zelf nauwelijks discussie is over de steeds hechtere banden tussen Likud, de nederzettingenbeweging en religieus rechts in de Verenigde Staten. ,,Er zijn vele stromingen in de VS, de conservatieve christenen vormen in theologisch opzicht geen homogeen blok. Maar vooral de christelijke zionisten, een groep van ongeveer 10 miljoen mensen, zijn zeer extreem. Uiteindelijk vinden zij dat joden zich moeten bekeren als zij niet in de Slag van Armageddon tussen satan en Christus vernietigd willen worden. Het grootste bezwaar is het militaristische, kolonialistische en fundamentalistische karakter van de christelijke zionisten. De boodschap van vrede en verzoening is hun totaal vreemd. De Palestijnen betalen daarvoor de hoogste prijs, want de christelijke zionisten wijzen iedere concessie af en claimen het hele gebied van de Golan tot Gaza en van de Middellandse Zee tot de Jordaanrivier voor de joden. Dat is racistisch en bemoeilijkt iedere vredespoging, want zij komen in Washington meteen in actie als er concessies worden gedaan.'' Hij citeert Mattheüs 5:9: ,,Gezegend zijn de vredestichters, want zij zullen de kinderen van God genoemd worden.''

Kosjer

Links Israël voelt zich opgelaten als het hemelse huwelijk ter sprake komt. Kosjere koffie, die speciale vriendschap? ,,Dit zijn bepaald geen onschuldige relaties'', erkent Abraham Burg, vooraanstaand lid van de Knesset van de Arbeiderspartij. ,,In religieus en diplomatiek-politiek opzicht zie ik vele valkuilen. Ik heb grote bezwaren tegen de uitverkoop van Likud aan religieus rechts in Amerika'', zegt Burg, die echter niet uitvoerig ondervraagd wil worden over de vraag of de Amerikaanse (en Europese) christenen `de natuurlijke geallieerden' van Israël zijn. Het politieke klimaat in Israël is er niet naar om de Amerikaanse vrienden van Israël te bruuskeren.

Arlene Stein, hoogleraar sociologie aan de Rutgers Universiteit in New Jersey en columniste van The Jewish Journal of Greater Los Angeles: ,,In Israël en in de joodse gemeenschappen in de Verenigde Staten mis ik het debat over deze ontwikkelingen. Er is een enorme theologische kloof tussen het jodendom en de christelijke zionisten, die Israël uiteindelijk toch zien als een vervoermiddel naar de verlossing. De bijbelse redding waar de joden niet van mogen profiteren. En ik vind de politieke agenda van de christelijke conservatieven, hun standpunten over homorechten, vrouwenrechten en abortus, vreselijk. Zij zijn helemaal niet onze natuurlijke vrienden.''

Het is ook bijzonder stil onder de godvrezende joden, de Haredim, waar slechts een enkele rabbijn weigert het geld van de christenen aan te nemen. De meeste Haredim accepteren, zij het met moeite, de donaties. Rabbijn Eckstein vindt de theologische discussie ,,totaal achterhaald en niet meer van deze tijd'' en ,,met de binnenlands-politieke agenda van religieus rechts moeten wij ons niet willen bemoeien.'' De rabbijn is vooral een zeer praktisch ingesteld man: ,,Israël heeft nu alle hulp nodig en wat er tijdens de laatste van de laatste dagen gebeurt, zien we dan wel weer.'' En: ,,We hebben de stilzwijgende afspraak dat aan de financiële steun geen religieuze voorwaarden verbonden kunnen zijn. Er mag niet geëvangeliseerd worden''.

Hoe pragmatisch de orthodoxe joden in Israël zijn, is nergens zo zicht- en voelbaar als in Gush Katif, de joodse nederzettingen in de Gazastrook. Op een kalme middag in maart – er zijn geen Palestijnse mortieraanvallen – stappen Amerikanen en Noren uit de bussen van Zion Travel om een pizza te eten in het centrum van Neveh Dekalim. Christelijke zionisten die de bewoners komen `bemoedigen'. Sondra Oster Baras van de Christian Friends of Israeli Communities en zelf woonachtig in Karnei Shomron op de `bevrijde' en nadrukkelijk niet bezette Westoever: ,,Het zou niet te tolereren en onmogelijk zijn als zij ons kwamen bekeren. Daar zijn we het over eens en dat is dus geen punt meer. Zij zijn onze enige echte vrienden in de hele wereld, want zij staan pal achter ons. Zelfs Sharon heeft ons laten vallen, want hij wil ons hier weg hebben en is ook van plan de nederzettingen in Samaria te ontmantelen. Sharon was onze man, maar hij heeft zich ontpopt als onze grootste vijand. Hij is een enorme opportunist. Het is niet meer de Sharon die wij kennen.''

Sondra leidt de campagne tegen de ontruiming van de nederzettingen, waar volgende week zondag een referendum over wordt gehouden. Zij bidt om steun uit Amerika, waar een grote campagne tegen het Gaza-plan wordt georganiseerd ,,Wij horen thuis in Gaza, dit is het land van Israël, hier kampeerde Abraham en groef Isaäk een bron. Dit is de basis. Onze vrienden in Amerika weten dat, Sharon staat op het punt zijn volk te verraden, de ongelovige. En straks verliezen wij daardoor ook nog onze beste vrienden. Robertson heeft gelijk, wij moeten zelf sterk zijn. Maar het verraad komt nu van binnenuit.''

,,Amen, amen'', zou `Pat' vast gezegd hebben.

`Geef nooit de heilige plaatsen op aan de krachten van de antichrist'`Het tijdperk van mitsen en maren en van Oslo-akkoorden is voorgoed voorbij'