Gevoelvolle gangster als Amerikaans oercliché

Amerika is dol op The Sopranos, die series als Sex and the City in populariteit is voorbijgestreefd. The Sopranos is spannend, onvoorspelbaar en intrigerend op meer dan één niveau.

Deze week was A.J. (Tony) Soprano getuige van een ernstig verkeersongeval. Hij zette onmiddellijk zijn imposante `sports utility vehicle' aan de kant om te kijken hoe de bestuurder het maakte. Door het open raampje keelde hij de versufte man bijna en gaf hem nog 24 uur de tijd om een schuld af te lossen. Geen wonder, Soprano was ook de veroorzaker van het ongeluk.

Deze scène uit het in Amerika lopende vijfde seizoen van de tv-serie The Sopranos vat de makkelijke kant samen van een creatie die – het met Canal+ vergelijkbare – HBO-kabelnetwerk veel kijkers, Emmy's en andere prettige zaken heeft opgeleverd. Geweld als `best practice'. Criminaliteit met een lichte toets. Op een simpel niveau heel onderhoudend.

En dan is er de binnenkant, de gevoelskant, die van The Sopranos een thuisblijfmotief voor de zondagavond heeft gemaakt in Amerikaanse huishoudens waar de televisie een kwijnend bestaan lijdt. Dat zijn de mensen die uitkijken naar iedere aflevering waarin de gangsterbaas naar zijn psychotherapeute gaat om de warboel in zijn hoofd te bespreken. Tony Soprano zit meer in over de relaties met zijn moeder, zijn vrouw en zijn vriendin dan over zijn verlopend maffiarijk en de harde kanten van zijn ambacht.

De in 1999 begonnen Sopranos heeft West Wing, Sex and the City en andere trouwe tv-toppers voorbijgestreefd als meest besproken serie. Iedere aflevering van een uur is een weekvullend onderwerp van gesprek. De film The Godfather en zijn opvolgers, waar de leden van het criminele Sopranos-milieu met ontzag naar verwijzen, hebben iets mechanisch en tweedimensionaals vergeleken bij deze schildering van de mobsters, die in het eindeloze suburbia van New Jersey tussen de advocaten en de andere zakenmensen in moderne villaatjes-met-oprijlaan wonen.

Amerika is dol op The Sopranos. Iedere aflevering zit goed in elkaar. Spannend, onvoorspelbaar, intrigerend op meer dan één niveau. Deze gangsters zijn complexe mensen die doen wat zij doen, maar toch letten op `hoe zij overkomen' en `hoe zij zich erbij voelen'. Typerend voor het succes is dat het in vrijwel alle kringen acceptabel is over The Sopranos te juichen en wat Sopranos-bekers en -badjassen te bezitten. Ook de wetenschap heeft zich er nu op gestort. Fordham University wijdde onlangs een als `wetenschappelijk' aangemerkt meerdaags symposium aan The Sopranos.

Glen Gabbard, een psychoanalyticus uit Houston schreef The Psychology of the Sopranos: Love, Death, Desire and Betrayal in America's Favorite Gangster Family. Deze maand verscheen The Sopranos and Philosophy: I kill therefore I Am, een bundel essays die ,,even geestig, provocerend en dynamisch als de serie zelf'' willen zijn. Daarnaast zijn er zulke uiteenlopende vervolgboeken als Leadership Sopranos Style: How to Become an Effective Boss en The Sopranos Family Cookbook verschenen.

De door David Chase geschreven serie is een schot in de roos omdat Amerika zichzelf bewondert om zijn eigen brute directheid, maar dan liefst verzacht door de tederheid van de jongen die inzit over zijn moeder, nadat hij haar heeft laten vallen. Die merkwaardige combinatie van immens comfortabel wonen en rijden, en de dreiging die elk moment aan alles een eind kan maken. Het zijn elementen van het moderne leven waar Amerikanen graag naar kijken. De serie heeft zo'n status bereikt dat vorig jaar een lichte paniek uitbrak toen de inmiddels in Amerika wereldberoemd geworden Tony-acteur James Gandolfini geen genoegen meer nam met zijn jaarsalaris van 5 miljoen dollar; zijn agent mikte op 16 miljoen. Nadat HBO dreigde de hele serie te staken, werd een compromis bereikt dat de huidige vijfde en toekomstige zesde en laatste serie mogelijk moet maken.

Nu kan weer de volle aandacht worden gewijd aan de schaduwzijde van het succes. Zowel in de Democratische als de Republikeinse partij gaan stemmen op die Hollywood en maatschappijen als HBO willen dwingen minder seks en geweld te tonen op de tv. The Sopranos heeft beide en wordt hier midden op de overigens seksloze tv-avond uitgezonden. Wie het woord fucking als stopwoordje wil ontlopen en er wee van wordt te zien hoe personen met een betalingsachterstand in elkaar worden geslagen, kan beter niet kijken.

In Nederland is sinds maandag het derde seizoen op de televisie te volgen. De tweede aflevering is op maandag 26/4, Ned.3, 23.05 uur.