Fiscaal hangijzer

Bij een scheiding wordt de echtelijke woning met hypotheek soms een heet fiscaal hangijzer. Daaraan denkt niemand in de hitte van de strijd, maar de belastingdienst blijft koel en wil vangen. Tijdig (vooral) en slim opereren levert voordelen op, blijkt uit de volgende drie voorbeelden.

Een alleenstaande man van 80 jaar woont in een eigen huis zonder hypotheek. Zijn vriendin van 40 jaar woont in een huurhuisje. Hij wil dat zij zijn huis krijgt en dat hij in het hare trekt. Verkopen is uitgesloten, want ze bezit geen cent en schenken is een zeer dure optie. Goede raad is niet duur. De twee gaan een geregistreerd partnerschap aan en laten partnerschapsvoorwaarden opstellen. Bijvoorbeeld met een beperkte gemeenschap voor zijn huis. Direct na het jawoord is de helft van dit huis van haar. Een belastingvrije schenking met turbokracht.

Na zijn overlijden erft zij als langstlevende zijn huishelft. Belastingvrij, mits de waarde onder de 496.324 euro (2004) ligt. Zo kan het in grote lijnen verlopen, maar een notaris of nalatenschapsplanner moet de voorwaarden wel even op maat snijden. Ze kunnen daarna ruilen van huis, omdat de samenwoningsplicht is opgeheven.

Voorbeeld twee. Een paar met een eigen woning kan tegen nadelige belastinggevolgen aanlopen. Die doen zich meestal voor in een gemeenschap van goederen. Daardoor is de woning bijna altijd gezamenlijk eigendom. Wanneer een van beiden het huis verlaat, is het paar fiscaal gescheiden. Daarvoor is geen officiële echtscheiding nodig.

Stel dat de man het huis verlaat. Dan is zijn huishelft geen hoofdwoning meer, omdat hij er niet meer in woont. Voor zijn ex is die helft evenmin een eigen woning, omdat hij en niet zij er eigenaar van is.

Maar tijdens de eerste twee jaar na zijn vertrek geldt zijn helft toch als eigen woning. De man geeft dus voor deze helft het eigenwoningforfait aan en trekt de hypotheekrente af. Vervolgens trekt hij dit halve forfait af als betaalde alimentatie. Zijn ex geeft dit op als ontvangen alimentatie.

Maar wat doe je wanneer de man niet alleen de rente over zijn deel betaalt, maar de rente voor de hele woning? Hij betaalt dan rente voor zijn ex. Die is niet aftrekbaar, omdat deze helft voor hem geen bron van inkomen is. Dat regel je anders. De man betaalt zijn ex extra alimentatie ter grootte van de rente die hij betaalt voor haar helft. Hij trekt dit bedrag af als alimentatie. Zij betaalt vervolgens de rente en trekt deze af. Uiteraard geeft zij de alimentatie aan als inkomen.

Levert dit relaas voldoende voordeel op om er over na te denken? Ja. Stel de hypotheekschuld op 120.000 euro, tegen 5 procent, 6.000 euro rente per jaar en over het halve huis 3.000 euro. De man valt in het 42-procentsbelastingtarief en de vrouw in het 32,9-procents. Betaalt hij de volledige rente, dan is 3.000 euro niet aftrekbaar. Betaalt hij zijn ex 3.000 euro extra alimentatie, dan trekt hij die af tegen 42 procent. Zijn ex betaalt hierover 32,9 procent, maar mag hetzelfde bedrag als betaalde rente tegen 32,9 procent aftrekken, waardoor de belastingdruk nihil is. Zo bespaar je 1.260 euro; 42 procent van 3.000.

Voorbeeld drie. Bij een echtscheiding verdelen de partners als regel de vermogensbestanddelen. Maar het kan zijn dat de eigen woning buiten elke gemeenschap van goederen valt. Valt deze om bepaalde redenen toe aan de partner die geen eigenaar is, dan betaalt deze 6 procent overdrachtsbelasting. Dit voorkom je door vóór de scheiding of na de scheiding, maar wel vóór de inschrijving in het echtscheidingsregister, de woning in een gemeenschap te laten vallen, bijvoorbeeld in een gemeenschap van onroerende zaken. Dan is er geen overdrachtsbelasting verschuldigd en de goederengemeenschap kan zo worden verdeeld dat de woning aan de andere partij wordt toegedeeld. Ook dan is er geen belasting verschuldigd.

Loont deze exercitie?

Jazeker. Draag je onroerend goed van 400.000 euro over aan je partner, dan incasseert de fiscus 24.000 euro overdrachtsbelasting; 6 procent van 400.000. Volg je de uitgestippelde route, dan betaal je geen belasting en bespaar je 24.000 euro.

Dan mag een notaris best wat kosten.