Een keer op je hakken ronddraaien is genoeg

Riga, de hoofdstad van Letland, is de meest Russische van de Hanzesteden.

Het Raadhuisplein van de Hanzestad Riga, die rond 1200 werd gesticht door een Duitse bisschop op kruistocht, biedt een korte aanschouwelijke geschiedenisles van Letland. Eén keer op je hakken ronddraaien is genoeg. Midden op het plein staat een standbeeld van ridder Roeland, de middeleeuwse held van het Roelandslied. Deze neef van Karel de Grote geldt als symbool voor rechtvaardigheid en vrijheid. Roeland staat met zijn rug naar het Huis van de Zwarte Hoofden, een oud met goud versierd gildenpand uit 1334, dat in de Tweede Wereldoorlog kapotgegooid is en in 1991 weer in de oude glorie is hersteld. Met de klok mee verrijst rechts daarvan de dreigende zwarte doos van het Museum van de Bezetting, die voor de Letten van 1940 tot 1991 heeft geduurd. Eerst de Russen, toen de Duitsers en toen weer de Russen. Daarnaast staat het omstreden monument van de Rode Letse Schutters, de bolsjewistische stoottroepen die al in 1918 probeerden de Letse Sovjet-republiek te stichten. Die republiek kwam er uiteindelijk pas na de Tweede Wereldoorlog. Daar schuin tegenover ligt de Technische faculteit van de universiteit, een somber stalinistisch gebouw, dat weer geflankeerd wordt door het ook in de oorlog platgegooide en weer opgebouwde stadhuis. De cirkel op het plein is rond met een modern glazen kantoorpand met een koffieshop, nietszeggende architectuur van de 21ste eeuw.

Riga is een stad in transitie, in een land in transitie, en een arbeidersstad. Maar wel met een lutheraans tintje. Met een middeleeuws kasteel, waar presidente Vaira Vike-Freiberga zetelt, en een aantal strenge, sobere kerken, maar ook met prachtige Jugendstil-architectuur uit het eind van de negentiende eeuw. Maar voor alles is Riga een Russische stad. Van de acht Letse steden van enige betekenis (Letland heeft een bevolking van 2,3 miljoen) hebben er zeven een Russische meerderheid. Ga naar de markthallen achter het station en wandel langs de stallen met ingemaakte zuurkool, augurken, potten honing en hompen vlees in alle maten en soorten. Zie de emmers vol rode kaviaar en de moten zalm. Kijk naar de hoog opgetaste taarten, koeken en snoeptrommels. En luister. Overal Russisch. Alle Letten spreken Russisch, maar veel van de 800.000 Russen zijn het Lets niet machtig. Dat leidt tot problemen, op scholen en fabrieken.

Alle opschriften in Riga zijn in het Lets. In 1999 werd de fel omstreden taalwet aangenomen, waarna het Lets tot staatstaal werd verheven. Een inwoner van Letland kan staatsburger worden als hij een taalexamen heeft afgelegd. 500.000 niet-Letten, grotendeels Russen, hebben dat staatsburgerschap onder meer om die reden niet aangevraagd en nemen dus ook geen deel aan het politieke leven. Dat is een op de vijf inwoners van het land en dat vormt voor president Vike-Freiberga een groot probleem, al was het maar omdat Moskou via die Russischtalige gemeenschap probeert enige invloed te houden in de sovjet-republiek die ze in 1991 zo onverwachts is kwijtgeraakt. Ondanks die zware Russische erfenis is Riga de communistische grauwsluier kwijt. De economie groeit snel, de stad is opgeknapt, cafés en restaurants zijn er in alle soorten en prijsklassen. De punk- en rockjeugd verzamelt zich 'savonds bij de kunstijsbaan in het centrum, terwijl de burgerlijke beau monde het statige theater bezoekt.

De opera was uitverkocht, maar ik kon toch naar binnen. Een kennis had de telefoon gepakt en een kaartje voor me geregeld. Middenin het gangpad, pal op de orkestbak, was voor mij een extra stoel neergezet. Corruptie? Welnee, een vriendendienst.

Hotels

SOKOS VIRU HOTEL. Hoewel onooglijk en vaak vol met dronken Finse toeristen, is Tallinns grootste hotel (gebouwd voor de Olympische Zomerspelen van Moskou in 1980) aan de rand van de oude stad geroemd om haar kwaliteit en service. Viru väljak 4. (00372) 6301303, reservation@viru.ee. Vanaf €112.

MERITON OLD TOWN HOTEL. Goede kwaliteit voor lage prijs. Tegen de oude stadsmuur aangebouwd waardoor een middeleeuwse sfeer ontstaat. Lai 49. (00372) 6141300, hotel@grandhotel.ee. Vanaf €48.

OLD TOWN BACKPACKERS. Als je het zonder comfort en privacy kunt stellen en je witte bonen met tomatensaus eet, is deze jeugdherberg in het oude centrum een geweldige ervaring. Uus 14, tallinn@balticbackpackers.com. €14 op slaapzaal.

Restaurants

OLDE HANSA. De menukaart, de bediening, de muziek en zelfs het toilet: alles staat in het teken van de middeleeuwen. Gevestigd in een fraai koopmanshuis. De maaltijden zijn overdadig en `naar middeleeuws recept'. Vanaturg 1, (00372) 6279020, maaltijden vanaf €15.

KULDSE NOTSU KRTS. Traditioneel eten in het Balticum gaat meestal niet veel verder dan een grauwe pudding of gekookte aardappelen met een stuk vlees. In het `Gouden Varken' weet men er toch iets speciaals van te maken. Dunkri 8, (00372) 628 6567. Menu vanaf € 10.

KOMPRESSOR. Misschien afgekeken van de Russische buur, maar pannenkoeken maken deel uit van het Baltische bestaan. Rataskaevu 3, pannenkoeken vanaf €2.

Met dank aan Hugo van Willigen die voor Dominicus-stedengidsen op het moment in Tallinn, Vilnius en Riga verblijft.