De spin in het terreurweb van Irak

Haast alle terreur in Irak wordt herleid tot Abu Musab al-Zarqawi, een prominent figuur binnen Al-Qaeda. Maar er is vrijwel geen bewijs.

Vrijwel meteen na de gecoördineerde terreuraanslagen op drie politiebureaus en een politieschool in en bij Basra wees de gouverneur van de Zuid-Iraakse stad woensdag beschuldigend naar Osama bin Ladens terreurnetwerk Al-Qaeda. ,,Het waren zelfmoordaanslagen en het was spectaculair en symbolisch'', verklaarde in Bagdad een hoge Amerikaanse militair.

Hun reacties zijn kenmerkend voor Amerikaanse hoogwaardigheidsbekleders en Iraakse machthebbers die met nieuwe aanslagen worden geconfronteerd. Sinds Irak na de omverwerping van Saddam Husseins bewind vorig jaar toneel werd van (zelfmoord)terreur, stellen zij Al-Qaeda daarvoor verantwoordelijk, doorgaans vóór enig onderzoek op de plaats van het misdrijf mogelijk is geweest. Haast altijd noemen zij dan de naam van de Jordaanse terrorist Abu Musab al-Zarqawi.

Maar heeft Zarqawi inderdaad eigenhandig Irak veranderd in een front van de Al-Qaedastrijd tegen Amerika? Of wordt hij door de Amerikanen en hun bondgenoten gebruikt om het geweld in Irak een buitenlandse smaak te geven en hun strijd daar te verkopen als onderdeel van de oorlog tegen terreur? Volgens Amerikaanse militairen in Irak is Zarqawi dezer dagen ,,de meest capabele terrorist in Irak''. Het Amerikaanse ministerie van Financiën, dat in terrorisme is geïnteresseerd wegens de financiële aspecten, bestempelde hem afgelopen september als Speciaal Aangewezen Wereldterrorist. De prijs op zijn hoofd is deze maand tot 10 miljoen dollar verdubbeld.

De eenbenige Zarqawi moet een duizendpoot zijn. Behalve met Al-Qaeda heeft hij volgens de Amerikaanse autoriteiten nauwe banden met de Iraaks-Koerdische Ansar al-Islam, de Egyptische Jihad en minder bekende groepen als de Internationale Mujahedeen Beweging, de Asbat al-Ansar (in Zuid-Libanon) en een cel van Al-Tawheed, een sunnitische Jordaans-Palestijnse groep in Duitsland.

Hij is een typische man van de moslimextremistische internationale. Daarvoor legde hij de basis toen hij met zoveel andere Arabieren in de jaren tachtig in de Afghaanse oorlog tegen de Russen vocht. Volgens de Amerikaanse autoriteiten heeft hij eind jaren negentig grote aantallen van zijn mensen naar Afghanistan gestuurd voor een terreurcursus in Al-Qaeda's kampen. In 1999 zou hij betrokken zijn geweest bij een verijdeld complot om een hotel in Amman en een reeks andere doelen op te blazen. Drie jaar later zou hij een rol hebben gespeeld bij de moord op een Amerikaanse diplomaat in Jordanië, waarvoor hij eerder deze maand bij verstek ter dood werd veroordeeld. Volgens een Amerikaanse regeringswoordvoerder gaan de Jordaanse autoriteiten ervan uit leden van zijn netwerk te hebben opgepakt bij een reeks aanhoudingen vorige en begin deze maand die een aantal mega-aanslagen in Jordanië zou hebben verijdeld. Meer out of area is zijn naam genoemd in verband met de bomaanslagen van 11 maart in vier treinen in Madrid, met de zelfmoordaanslagen van vorig jaar november in Istanbul en in mei in Casablanca.

Wat betreft Irak stond Zarqawi vorig jaar februari centraal in de getuigenis van de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Colin Powell in de Verenigde Naties toen deze in de aanloop naar de oorlog een relatie tussen Saddams Irak en Al-Qaeda probeerde aan te tonen. Volgens Powell had Zarqawi een netwerk in Bagdad en een basis in Noord-Irak, bij de Ansar al-Islam. Dat deel van Irak stond weliswaar niet onder Saddams controle, maar de Iraakse leider had er volgens Powell een agent gestationeerd. ,,Vanuit zijn terroristisch netwerk in Irak'', zei Powell, ,,kan Zarqawi zijn netwerk in het Midden-Oosten en daarbuiten leiden.''

Na de omverwerping van Saddams bewind ging Zarqawi volgens de Amerikaanse autoriteiten in Irak in de aanval om met aanslagen onrust te zaaien en een burgeroorlog aan te stoken tussen sunnieten en shi'ieten. Hij zou ook contacten onderhouden met aanhangers van Saddam Hussein.

Maar er is buitengewoon weinig bewijs van Zarqawi's rol in Irak. Het beste bewijs dat hij achter de aanslagen zit, is een zeventien pagina's tellende brief op cd-rom die de Amerikanen eerder dit jaar lieten weten te hebben gevonden in het bezit van een bij een gewapende botsing doodgeschoten medewerker van Zarqawi. Volgens de Amerikanen is de brief – die niet is ondertekend en is gericht tot verder onbenoemde ,,mannen op de bergtoppen'' – geschreven door Zarqawi aan het leiderschap van Al-Qaeda. In de brief klaagt Zarqawi over de geringe aanhang die hij in Irak heeft en vraagt hij om hulp. Want de tijd raakt op: hoe kan de strijd worden voortgezet als de Amerikanen zich terugtrekken en de democratie haar intrede doet? Dan ,,moeten we onze koffers pakken en naar een ander land zoeken, zoals het droevige, terugkerende verhaal is in de arena's van de jihad''. Om zijn verzoek kracht bij te zetten meldt hij al 25 aanslagen in Irak te hebben gepleegd.

De Amerikaanse autoriteiten zweren dat de brief echt is. Maar door sommige deskundigen is daarover twijfel geuit. Onder andere is het niet de stijl van Al-Qaeda de koffers te pakken als de democratie eraan komt.

Verder is nog geen enkele aanslag in Irak opgelost. Tegenover de Los Angeles Times zei een commandant van de Iraakse antiterreurpolitie in Bagdad vorige maand dat ,,ze altijd overdrijven over Al-Qaeda. Er zijn geen getuigen bij me komen praten over Zarqawi.'' Hij meende dat de aanslagen het werk zijn van verschillende groepen, onder wie Saddams vrienden en buitenlandse extremisten.

Terug naar de aanslagen in Basra. Hoewel de gouverneur van Basra en andere autoriteiten naar Al-Qaeda/Zarqawi wezen, zei een Amerikaanse antiterreurfunctionaris dat het nog te vroeg was om conclusies te trekken. Hij zei dat Zarqawi's netwerk inderdaad achter de aanslagen kon zitten. Maar eveneens sunnitische extremisten, tribale groepen of aanhangers van Saddam Hussein.

Derde deel in een serie overmoslimterrorisme. De eerste afleveringen verschenen op 17 en 21 april.