De hel van Shell: bonus op de beerput

De boorput is een beerput.

Zelfs het adjectief Koninklijke is in het bedrijfsleven geen garantie meer voor normen en waarden. Vorig jaar brak een boekhoud- en fraudeschandaal uit bij Koninklijke Ahold. Nu ondermijnt de Koninklijke/Shell Groep zijn eigen reputatie.

De bewezen olie- en gasreserves volgens de richtlijnen van de Amerikaanse beurscommissie SEC zijn in honderd dagen drie keer verlaagd. Drie groepsdirecteuren zijn binnen twee maanden onder druk van de commissarissen vertrokken. Deze week meldde Shell met de publicatie van een rapport over de interne gang van zaken dat de gepubliceerde resultaten over 2002 naar beneden worden bijgesteld. Over 2003 heeft Shell de winst al gerapporteerd (11,4 miljard euro, een recordbedrag), maar de publicatie van het jaarverslag is uitgesteld.

Het schandaal kost de onderneming handenvol geld, aan eigen onderzoeken, aan reacties op onderzoeken van de Amerikaanse justitie en van toezichthouders en aan mogelijke rechtszaken van boze beleggers. Ahold spendeerde vorig jaar 170 miljoen euro aan advocaten en accountants.

Maar de beerput kan ook voor de (overgebleven) directieleden nog een staartje krijgen. Moeten zij een deel van hun behaalde bonus over 2002 inleveren, nu de resultaten over dat jaar zijn verlaagd?

In 2002 begon het geruzie tussen productiechef W. van de Vijver en Shell-boss Ph. Watts over de bewezen reserves. De omvang van de reserves en de verhouding tot de verkopen is een `kpi', schreef Van de Vijver in een e-mail, die in het afgelopen week onthulde rapport wordt geciteerd. Kpi is jargon voor een key performance indicator, een kritische succesfactor.

In 2002 werd de haalbare prestatiebonus van de Shell-top opgetrokken van 65 procent tot 100 procent van het vaste salaris. Shell deed het in 2002 op de beurs minder slecht dan de naaste concurrenten: iedereen boekte een negatief rendement voor zijn beleggers, maar dat van Shell was het minst slecht. Bingo.

De huidige president-directeur J. van de Veer zag zijn bonus toen bijvoorbeeld verdubbelen tot 1,2 miljoen euro. Wat zou er gebeurd zijn als het nieuws over de lagere reserves al in 2002 was onthuld? Kort na het Enron-schandaal bijvoorbeeld. Of na de superboekhoudfraude bij Worldcom? Toen Shell op 9 januari dit jaar de verlaging van zijn reserves bekendmaakte daalde de koers direct 7 procent. Ahold deed er bijna een jaar over om een deel van de bonussen uit de boekhoudfraudeperiode terug te vragen. Zoveel tijd hoeft Shell niet te nemen.