Bedrijfscultuur Shell: hoogmoed en onderdanigheid

Wat de Shell-top ook doet en zegt, de vraag waarom de zaken bij Shell zo uit de hand liepen blijft onbeantwoord. Was het, vraagt het Britse weekblad The Economist zich af, ,,technocratische overmoed'' die het management ertoe bracht de regels van de Amerikaanse Securities and Exchange Commission, de toezichthouder op de beurs, gedachteloos weg te wuiven? Of heeft Sir Philip Watts de cijfers naar zijn hand gezet om de top te bereiken? Hoe het ook zij, de feiten die deze week naar buiten kwamen geven volop stof voor talloze rechtszaken en misschien wel strafzaken.

Maar hoe nu verder? Weliswaar heeft de top deze week open kaart gespeeld en heeft het management de controle op de oliereservecijfers verbeterd, het is een teken aan de wand dat het de afgetreden Sir Philip Watts en zijn opvolger Walter van de Vijver tot zondebok probeert te maken. Immers, de eigen rapportage maakt duidelijk dat het hele management een sfeer ademt van arrogantie en zelfvoldaanheid, terwijl ,,traagheid en onderdanigheid het debat smoorden''.

Het blad denkt dat de maatregelen die nu zijn genomen, onvoldoende zullen zijn om het vertrouwen van de beleggers te herstellen en de bedrijfscultuur grondig te veranderen, te beginnen bij ,,de onhandige, binationale structuur''. Maar het erkent ook dat ,,de crisis geen significante impact'' heeft op de verwachting dat Shell volgende week waarschijnlijk een `schone' winst van 3 miljard euro zal laten zien over het eerste kwartaal. Shell blijft ,,een gezonde en winstgevende groep''. Dat is de boodschap waarmee topman Jeroen van der Veer het vertrouwen van de belegger probeert terug te winnen. Maar het blad blijft sceptisch: ,,We zullen zien.''

Ook voor beleggers in de sector biotechnologie zijn het spannende tijden. Vorig jaar, schrijft het Amerikaanse beursweekblad Barron's, gaven de grote geneesmiddelenconcerns 50 procent meer geld uit aan octrooien van derden dan drie jaar daarvoor. En sinds 2000 besteedden ze ook twee keer zoveel geld aan de acquisitie van kleine bedrijven in de sector biotechnologie. Als gevolg van die geldsmijterij stegen de koersen van de Amex Biotech Index maar liefst 58 procent. Het blad voorziet dat dit nog wel even door zal gaan. Kleine bedrijven zijn in trek bij beleggers en managers omdat de grote bedrijven in de sector de laatste jaren steeds minder nieuwe geneesmiddelen genereren. Het artikel over de koopziekte van de grote geneesmiddelenconcerns maakt deel uit van een special over investeren in gezondheid.

Want van te veel en te snel kopen kun je goed ziek worden, schrijft het Amerikaanse managementvakblad Harvard Business Review. En dat weten de managers zelf ook, blijkt uit een enquête die het onderzoekbureau Bain & Company uitvoerde onder 250 topmanagers. De helft van de ondervraagden gaf toe onvoldoende zorgvuldigheid te hebben betracht bij het verwerven van nieuwe bedrijven. Twee derde erkende de voordelen van synergie systematisch te hebben overschat. En 30 procent van de respondenten moest achteraf toegeven de aankoop te hebben doorgezet ondanks hevige twijfel aan de voordelen ervan. Natuurlijk weet het blad hoe je dit soort wanprestaties kunt voorkomen. Zo moeten de kopers in spe niet afgaan op het beeld dat ze van het begeerde bedrijf hebben, maar moeten ze nagaan wat ze nou in feite kopen. Ook is het raadzaam tevoren vast te stellen hoeveel je er voor over hebt om af te zien van de aankoop, mochten er op het laatste moment toch nog lijken uit de kast rollen.

Of topmanagers die nederigheid kunnen opbrengen, is niet erg waarschijnlijk. Want volgens het Duitse weekblad Wirtschaftswoche richtten managers door slechte planning en leiding vorig jaar voor 120 miljard dollar schade aan in de vorm van productiviteitsverlies. Het blad ontleent deze cijfers aan recent onderzoek van adviesbureau Proudfoot Consulting. Vaak zijn de fouten het gevolg van te veel hiërarchie, structuur en bureaucratie. Uit het onderzoek blijkt dat de managers zelf ook wel weten waar de schoen wringt. De oplossing ligt volgens het blad in de manier waarop ze worden betaald. Je moet de beloning niet koppelen aan de prestatie van de onderneming als geheel, maar aan de resultaten van het bedrijfsonderdeel waarvoor de manager in kwestie persoonlijk verantwoordelijk is.

Volgens het Amerikaanse weekblad BusinessWeek is dat niet de manier om de problemen bij Shell op te lossen. Het blad denkt dat het ontslag van drie topmanagers en het publiceren van een extern rapport onvoldoende is om het vertrouwen van de beleggers te herstellen. Het is een feit dat Shell in het vinden van nieuwe reserves achter raakt op de twee grootste concurrenten, Exxon en BP. Daarom is het zaak om in ieder geval de exploratiedivisie van nieuw bloed te voorzien. En verder moet het bestuur volgens het blad als de gesmeerde bliksem op zoek gaan naar een opvolger van Jeroen van der Veer. Want deze is alleen geschikt om op de winkel te passen.