`Op slinkse wijze uitgeschakeld'

Is de veroordeling van het Vlaams Blok wegens racisme een overwinning voor zijn tegenstanders, of zal de partij alleen maar profiteren van de slachtofferrol?

`Vrije meningsuiting'. Het Vlaams Blok had gisteren de slogan voor de regionale verkiezingen van 13 juni al klaar. Precies een dag na de veroordeling door het Gentse hof van beroep wegens racisme hield voorman Filip Dewinter het blauwe affiche met rode opdruk voor de verzamelde pers omhoog. ,,Wij willen op 13 juni de vrije meningsuiting op de agenda zetten'', zei hij. Zolang er nog geen uitspraak in cassatie is, kan het Vlaams Blok aan de verkiezingen meedoen.

De andere Vlaamse partijen vierden de nederlaag van het Vlaams Blok niet als een overwinning. In tegendeel. Zij vrezen dat de extreemrechtse partij bij de regionale verkiezingen haar vertrouwde slachtofferrol kan uitspelen. Voorzitter Frank Van Hecke riep al meteen na het vonnis op tot een ,,proteststem'' op 13 juni. Hij sprak van ,,een proces door het Belgische regime en de tegen het Vlaams Blok verenigde partijen''.

Andere partijvoorzitters reageerden uiterst terughoudend op de rechterlijke uitspraak. Steve Stevaert van de socialistische SP.A sprak van een ,,belangrijk vonnis'', maar wilde wegens de onafhankelijkheid van de rechter verder niets meer zeggen. Voorzitter Dirk Sterkx van de liberale VLD hekelde Dewinter, omdat hij de rechter ervan beschuldigde zich door premier Guy Verhofstadt de wet te laten voorschrijven.

Yves Leterme van de christen-democratische CD&V zei aanvankelijk slechts ,,akte te nemen'' van het vonnis. Maar een dag later richtte hij zijn kritiek op de twee organisaties die de klacht hadden ingediend: het Centrum voor Racismebestrijding en Gelijke Kansen en de Liga voor de Mensenrechten. ,,Ik stel vragen bij de opportuniteit om het Vlaams Blok via de rechter te bestrijden'', zei hij in de actualiteitenrubriek Terzake. ,,Wat nu gebeurt is niet goed voor de democratie en de verkiezingscampagne. Ik wil mijn ideeën plaatsen tegenover die van het Vlaams Blok.'' Fractievoorzitter Dirk van der Maelen van de SP.A vond de timing ,,ongelukkig'' wegens de verkiezingen.

Vlaamse politici waarschuwden vier jaar geleden al, toen de klacht werd ingediend, dat het contraproductief is om een politiek gevecht in de rechtszaal aan te gaan. Sommige critici menen dat de klacht wegens racisme twintig jaar te laat komt, omdat het Vlaams Blok zich als partij heeft gevestigd en zich een groot electoraat heeft verworven.

De organisaties die de klacht indienden, verwerpen deze kritiek. Een woordvoerster onderstreepte dat de klacht is gebaseerd op de in 1981 door het parlement aanvaarde en later aangescherpte antiracismewet. Volgens haar kan de wet niet tijdelijk buiten werking worden gesteld, omdat het sommige politici goed zou uitkomen. De Gentse rechter zei in het vonnis dat drie stichtingen, die de ruggengraat van het Vlaams Blok vormen, vreemdelingen in hun publicaties behandelen ,,als criminelen, boosdoeners, profiteurs, onintegreerbare fanatiekelingen en een bedreiging van het eigen volk''.

De rechter onderstreepte dat de antiracismewet ,,schokkende en kwetsende meningen'' geenszins onmogelijk maakt. Vlaamse politici vrezen dat kiezers voor deze nuance weinig oog zullen hebben. ,,Het beeld bij de mensen zal zijn dat het Vlaams Blok vijftig dagen voor de verkiezingen op slinkse wijze wordt uitgeschakeld'', aldus Leterme.

Commentatoren zijn verdeeld over het electorale effect van het vonnis. Volgens sommigen zullen kiezers aarzelen of ze nog wel op een partij kunnen stemmen die als een racistische organisatie is veroordeeld. Bovendien doorkruist het vonnis de strategie van het Vlaams Blok om zich door afzwering van het 70-puntenplan (`geen kinderbijslag voor het vierde kind van migranten') en gematigde uitspraken voor bredere groepen aanvaardbaar te maken. Geluiden die in politieke kringen hier en daar opgingen om het `cordon sanitair' tegen de partij te doorbreken, zullen niet meer worden gehoord.

Als het vonnis in cassatie wordt bevestigd, betekent dat het einde van het Vlaams Blok in de huidige vorm. De federale overheid zal de partijfinanciering staken. Er mag dan zelfs geen post meer worden bezorgd, omdat de partij een onwettige organisatie is. Tv-zenders beraden zich al hoe ze het Vlaams Blok moeten gaan behandelen. Dagblad Het Laatste Nieuws zal geen advertenties van de partij meer plaatsen. Bij Franstalige partijen gaan geluiden op de partijfinanciering nu al aan te pakken, waardoor de kwestie een communautair tintje krijgt. Meteen werd Franstalige politici verzocht ,,geen olie op het vuur te gooien''.

Het Vlaams Blok zal bij handhaving van het vonnis in cassatie vrijwel zeker onder andere naam doorgaan. Maar dan zal de strijd tussen `gematigden' en `hardliners', die onderhuids al gaande is, waarschijnlijk echt oplaaien. De `gematigden' vinden de `hardliners' een blok aan het been, omdat zij iedere samenwerking met andere Vlaamse partijen onmogelijk maken. Zo'n strijd kan volgens sommigen ook het politieke einde inluiden van Filip Dewinter, die liever niet meer wordt herinnerd aan vroegere uitspraken.