`Muziek en lekkere hapjes verdrongen Molukse idealen'

De herdenking van de oprichting van de Republiek der Vrije Zuid-Molukken is afgelast. De politieke strijd voor onafhankelijkheid zit in het slop.

Het werd te gezellig, zegt John Wattilete, lid van de RMS-regering in ballingschap. Het politieke ideaal kwam steeds meer in de verdrukking. Mensen kwamen voor de muziek, de hapjes en elkaar, en niet om naar strijdbare speeches te luisteren. Daarom besloot de regering om dit jaar de jaarlijkse herdenking van de proclamatie van de Republik Maluku Selatan (Republiek der Vrije Zuid-Molukken) af te gelasten. En dus is er aanstaande zondag geen grote Molukse reünie in Den Haag om te herdenken dat op 25 april 1950 de RMS werd uitgeroepen.

Onzin, zegt George Tonikoe, vice-voorzitter van de tot de RMS behorende federatie Badan Persatuan. De oorzaak van de afgelasting is zuiver praktisch van aard. ,,De laatste twee jaar vond de herdenking plaats in De Uithof in Den Haag, omdat we niet meer terecht konden in de Houtrusthallen. Maar na de recente brand in De Uithof konden we daar ook niet terecht. Het is niet gelukt om op korte termijn een andere lokatie te vinden.''

Van een gebrek aan politieke daadkracht is bij de RMS geen sprake? Tonikoe: ,,Jawel, maar dat is geen reden om de herdenking af te gelasten. Dat de regering in ballingschap weinig politiek nieuws heeft te melden, is hun probleem.'' De landelijke herdenking op 25 april werd toch altijd georganiseerd door de regering en Badan Persetuan samen? ,,Welnee, wij hebben het altijd georganiseerd. En dat doen we volgend jaar weer, dit is eenmalig. We hebben onze laatste adem nog niet uitgeblazen.''

De onduidelijkheid over de precieze reden van het niet doorgaan van de herdenking is tekenend voor de staat waarin de RMS zich bevindt. Veel kleine clubjes met voormannen op leeftijd die allemaal net iets anders willen, of hetzelfde op een andere manier willen bereiken. Die verdeeldheid binnen de Molukse gemeenschap is niet nieuw. Juist daarom had de RMS-dag op 25 april – of op 24 april, als 25 op een zondag viel – in Den Haag zo'n grote symbolische betekenis. Daar vielen alle tegenstellingen even weg, en beleed men allemaal hetzelfde ideaal: vrij Maluku, los van het `koloniale wanproduct' Indonesië.

De Republik Maluku Selatan heeft slechts enkele maanden bestaan, tussen 25 april en eind 1950. De proclamatie van de RMS door de Zuid-Molukse leiders Soumokil, Manusama en Manuhutu was een reactie op de annexatie van de deelstaat Oost-Indonesië door de Republiek Indonesië. Soekarno sloeg terug, de Molukken werden met militair geweld toegevoegd aan de eenheidsstaat Indonesië. In het voorjaar van 1951 komen bijna 13.000 Molukkers, KNIL-militairen met hun gezinnen, naar Nederland. Het ontslag door Nederland uit militaire dienst, de slechte opvang en gebrek aan politieke steun in de strijd voor onafhankelijkheid leiden tot verbittering jegens Nederland, die op de volgende generaties wordt overgedragen. Sinds de treinkapingen en gijzelingen uit 1975 en 1977 is de RMS voor veel Nederlanders besmet. Molukse jongeren maken nog steeds handig gebruik van die `gevaarlijke' associatie, bleek vorig jaar in Moordrecht. Als gevolg van een conflict tussen Molukse wijkbewoners en de gemeente werd het gemeentehuis beklad met `RMS' en `1950'. Land en ideaal zijn ver weg voor jongeren die hier geboren zijn, maar de afkorting heeft grote symbolische waarde.

Volgens Wim Manuhutu, directeur van het Moluks Historisch Museum in Utrecht, leeft de RMS bij een ,,substantieel deel'' van de 45.000 Molukkers in Nederland. ,,Voor de derde generatie maakt de RMS deel uit van hun identiteit.'' Manuhutu heeft weer een andere verklaring voor de afgelaste herdenking. ,,De laatste jaren zijn er organisatorische problemen bij de regering in ballingschap. Het verloop is groot, er is verschil van inzicht over de strategie.'' Afgetreden kabinetsleden geloofden in toenadering tot de Indonesische regering, maar de president van de RMS-regering, de gepensioneerde arts Frans Tutuhatunewa, wil daar niets van weten. Bij een besloten herdenking in Houten worden aanstaande zondag twee nieuwe kabinetsleden aangesteld.

Wat de ware oorzaak ook is, voor veel Molukkers duidt het niet organiseren van de landelijke RMS-dag op zwakte.

De redactie van het onafhankelijke Molukse tijdschrift Marinjo spreekt van een ,,onverwachte en onaangename verrassing'' en vraagt zich af of dit het begin van het einde is. Wim Manuhutu: ,,Misschien is dit een crisis waar je doorheen moet. Het is nu eenmaal niet de tijd voor politieke speeches. Het belangrijkste is aansluiting bij de jeugd, die schreeuwt om serieus genomen te worden.'' Klopt, zegt kabinetslid John Wattilete. ,,De voorlichting is ondergesneeuwd geraakt, we moeten de jonge generatie politieke vorming bijbrengen. Net zoals Nederlandse politieke partijen dat doen.''