Mickey Mouse als mastodontje

Mickey Mouse moet vernieuwd worden, gefacelift, gereanimeerd, opgeleukt, herboren, opnieuw uitgevonden, wat je verder op dit gebied hebt. Wel is zijn guitige gezicht, samen met het Coca-Cola-vignet in de oorspronkelijke letters en het hakenkruis, nog altijd het krachtigste logo – met de meeste power. Wel is de muis bij meisjes tussen de acht en twaalf, en jongens tussen de dertien en zeventien het dier dat het snelst het meest de aandacht trekt. En ook is hij goed voor een opbrengst van 4,5 miljard dollar per jaar. Maar dat is al heel wat minder dan tien jaar geleden. Marktonderzoek leert dat hij, geboren in 1928, aftakelt. In deze razendsnelle tijd begint hij iets voorwereldlijks te krijgen, iets van een saurusje, een mastodontje, om het eens leuk te zeggen. De vraag is dus: moet het olijke knaagdier worden herbouwd, of radicaal afgeschaft?

De eerste die dit typisch eigentijdse probleem heeft zien aankomen, is de inmiddels gestorven Roemeens-Amerikaanse kunstenaar Saul Steinberg. Al een jaar of tien, misschien wel vijftien geleden, heeft hij een reeks Mickeys getekend die bewapend zijn met een kalasjnikov, het wapen van het terrorisme. De kritiek schreef toen dat Steinberg het wel héél somber zag en dat het allemaal zo'n vaart niet zou lopen. Op de keper beschouwd was de Mickey van Steinberg trouwens niet verouderd. Eerder zijn tijd vooruit. Dat werd toen door maar weinigen gezien. Nu heeft de New York Times van 18 april een magnifiek geïllustreerd essay aan het vraagstuk gewijd, een onmisbare bijdrage tot de Mouse-kennis, geschreven door Jesse Green. En laten we ons niet vergissen. Dit is een ernstige filosofische kwestie.

Net als een levend wezen blijft een fictieve held die door de jaren heen in de openbaarheid blijft verschijnen niet gevrijwaard voor de tand des tijds. Want beiden maken deel uit van de verandering. Een door Green geciteerde Mouse-deskundige is tot de conclusie gekomen dat Mickey, met het klimmen der jaren, er steeds jonger is gaan uitzien. Er zijn esthetische chirurgen die bij mensen precies hetzelfde proberen te bewerkstelligen. En nu blijkt dat ook voor logo's, typetjes die een merknaam illustreren (denk aan het Hollandse kaasmeisje), tekenfilmhelden (Popeye the Sailor) een esthetische chirurgie bestaat. Een kliniek die zich daarmee bezighoudt, heet Character – op zichzelf al een naam om langer over na te denken. ,,Met Mickey verkopen we in wezen geluk'', zegt de creatieve chirurg van deze instelling. ,,Maar dat doen we hard en genadeloos. We moeten oppassen dat onze methoden het doel niet gaan overschaduwen.''

Als je het mij vraagt heeft deze torenhoge nep ieder uitzicht op wat we dan geluk noemen allang onzichtbaar gemaakt. Maar dat geldt niet voor iedereen. Gelukkig wordt ook John Updike geciteerd. Al in 1991 schreef hij: ,,Mickey is in gevaar. Dat hij kitsch is, nou ja. Maar nu wordt hij deel van het grote afvalprobleem, het volgende stuk visueel afval dat heen en weer wordt geschoven tussen de bulldozers van het consumentisme.'' Nee, zegt weer een andere school. ,,Mickey staat voor energiek, optimistisch, goedgehumeurd, hulpvaardig, betrouwbaar, avontuurlijk en hij houdt van fun.'' Als je dat leest, verbaast het je dat hij nog niet in de politiek is gegaan. Dan ligt de vraag voor de hand. Is de politiek een deel van het consumentisme?

Alle filosofie daargelaten, Mickey is nu 76. Hij staat onontkoombaar voor de keuze: vernieuwing of ondergang. Art Spiegelman, schepper van Maus, een figuur die niets met fun te maken heeft omdat zijn avonturen zich afspelen in het concentratiekamp, heeft een oplossing. ,,Maak hem homoseksueel. Hij is toch al halverwege. Aan zijn stem hoeft niets te worden gedaan, en hij draagt af en toe al rose overhemden. Het enige dat je echt moet veranderen, is de wereld om hem heen.'' Revolutionair: Mickey als nicht. Gaat dan ook trouwen. Dat zou pas een revolutie in Amerika zijn. Misschien kan het over een jaar of tien als hij nog leeft.

Dan komen de kunstenaars met hun ontwerpen voor vernieuwde Muizen. Mickey verbouwd tot een soort Michael Jackson. Heeft een zieligheid als deze popster zelf. Mickey terug tot de wortels van het knaagdier-zijn: bescheiden, innemend, onschuldig. In dit ontwerp laat hij zijn aangelijnde huisdieren, twee kakkerlakken uit. Dat genereert nog geen dollar. En dan Mickey als Spiderman. Komt op het publiek afgerend, één vuist gebald, in de andere hand een schild, leren armen- en kniebescherming, een masker en een torso als een gewichtheffer. In zijn ogen ligt een vervaarlijke dreiging, de boodschap aan de vijand dat er een shock and awe op handen is. De ontwerper van de supermuis, Nick Lowe, zegt: ,,Deze muis heeft iets van `ik ga het volk verdedigen.' Laten we hopen dat het met het volk goed afloopt. Mickey for president.''