Marokko en Suriname vochten ook mee

Om allochtonen bij de herdenking op 4 mei te betrekken, is er onderzoek gedaan naar de rol van landen als Marokko en Suriname bij de Tweede Wereldoorlog.

Jonge Marokkanen voetbalden vorig jaar in Amsterdam met de rouwkransen na afloop van de 4 mei-herdenking. Ze doorbraken de twee minuten stilte op de Baarsjesweg met de kreet `Joden, we moeten ze doden'. ,,Die incidenten werden in verband gebracht met de culturele achtergrond van migranten'', zegt Sadik Harchaoui, directeur van Forum, het instituut voor multiculturele ontwikkeling. ,,Dat ze geen band met de Tweede Wereldoorlog zouden hebben. Onzin'', meent hij. ,,Alleen is hun geschiedenis nooit beschreven.''

Het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) kreeg van Forum de opdracht hier verandering in te brengen. Vandaag presenteert onderzoeker Ad van den Oord zijn rapport: Allochtonen van nu & de oorlog van toen. Hij trof in de catalogi van Nederlandse bibliotheken ,,bitter weinig materiaal aan''. ,,Ik heb me vooral gebaseerd op het NIOD-archief en internationale literatuur.'' Het frappeerde hem dat, ook al waren Turkije, Marokko, de Nederlandse Antillen en Suriname niet bezet, de ontwikkelingen in die landen wel degelijk te maken hadden met de Tweede Wereldoorlog.

Er hebben, zegt Van den Oord, veel meer Marokkanen in het geallieerde Franse leger meegevochten dan altijd werd gedacht, zowel gedurende de verdediging van Europa als bij de bevrijding. ,,Ik kom op aantallen van tussen de 40.000 en 75.000 Marokkanen, die alleen al hebben deelgenomen aan de bevrijding van Zuid-Italië.''

Ook moet er volgens hem meer dan een ,,verloren eenheid'', zoals tot nu toe werd aangenomen, hebben meegestreden in Zeeland. ,,Ze werden in zogeheten Marokkaanse divisies en regimenten ondergebracht onder aanvoering van Franse kapiteins. Maar we weten nu dat bijvoorbeeld in Zeeland geen koloniale Marokkaanse troepen hebben gezeten, maar Marokkaanse soldaten die onderdeel waren van een regulier regiment van het Franse leger.''

Bovendien werden enkele honderden Surinamers en Antillianen geworven voor de Nederlandse Prinses Irene Brigade, die vanuit Londen opereerde, en voor Nederlands-Indië. Vanuit Suriname betrof het voornamelijk creolen. ,,Dat leverde meteen een probleem op'', aldus Van den Oord. ,,Nederlandse onderdanen uit Zuid-Afrika van tussen de 19 en 38 jaar waren ook verplicht om zich voor de oorlog hier te melden. De Nederlandse bestuursautoriteiten waren bang dat dat aanleiding zou geven voor rassendiscriminatie. Uiteindelijk is dat gesust en hebben Surinamers en Antillianen via de stranden van Normandië deelgenomen aan de bevrijding van Noord-Brabant en Zeeuws-Vlaanderen. Anderen werden naar Australië verscheept voor de strijd in Nederlands-Indië tegen Japan.''

Ook economisch waren de landen waar veel Nederlandse allochtonen vandaan komen van belang. ,,Zo beschikte Suriname over bauxiet, een grondstof om aluminium van te maken. Hier werden in de oorlog onderdelen van vliegtuigen van gemaakt.''

[vervolg OORLOG: pagina 2]

OORLOG

4 mei is er ook voor migranten

[vervolg van pagina 1]

,,Op de Antillen hadden Shell en Esso raffinaderijen die de geallieerde legers voorzagen van olie. Die waren in hun strijd in Noord-Afrika en het Verre Oosten tegen Japan daar volledig afhankelijk van. Ontwikkelingslanden waar vrijwel altijd geld naartoe werd gedragen, waren nu de motoren waarop de oorlogsindustrie draaide'', zegt NIOD-onderzoeker Van den Oord. Turkije had volgens hem chroom, dat werd gebruikt voor de vervaardiging van pantserwagens. Het land, dat tot kort voor het einde van de oorlog neutraal was en zich daarna aansloot bij de geallieerden, leverde dat chroom tot 1943 aan Engeland en Frankrijk. ,,Maar ze hadden geld nodig'', aldus Van den Oord. ,,Ook in eigen land waren tienduizenden mannen gemobiliseerd uit angst voor een Russische of Duitse invasie. Ze verkochten het chroom vervolgens aan de hoogste bieder: Duitsland.''

Turkije en Marokko hebben volgens Van den Oord een belangrijke rol gespeeld bij de vlucht van joden uit West- en Oost-Europa naar Palestina en de VS. ,,Turkije was lange tijd, nadat de Duitse legers in Oost-Europa oprukten, de enige brug vanuit Europa naar Palestina. De Engelsen, die het mandaat voerden over Palestina, stonden alleen vluchtelingen toe met een visum, zodat nogal wat joodse vluchtelingen in Istanbul bleven hangen. Zij werden door de joodse gemeenschap aldaar voorzien van hulpgoederen.'' Datzelfde gold voor de Marokkaanse havensteden Tanger en Casablanca. Van hieruit bereikten tienduizenden joden uit Europa uiteindelijk Amerika.

,,Vier mei is vooral van de Nederlanders. Wij herdenken'', zegt Van den Oord, ,,de Nederlandse slachtoffers, burgers en militairen, die in de Tweede Wereldoorlog zijn omgekomen. Ook Nederlandse historici kijken vanuit dat nationale perspectief naar de jaren '40-'45.'' Het is dan ook niet vreemd, meent hij, dat het collectieve geheugen zich beperkt tot de jodenvervolging en de holocaust, de arbeidsinzet van jonge mannen in Duitsland en de uitgebreide verzetsbeweging die hulp bood aan onderduikers en die sabotageacties tegen de Duitse bezetter uitvoerde.'' Van den Oord: ,,NIOD-directeur Hans Blom heeft wel eens gezegd dat historici in de ban zijn van wat in die tijd `goed' en `fout' was. Je was of in het verzet of je was NSB'er. Er is zoveel geschiedschrijving gedaan vanuit dat zwart-witperspectief.''

Sinds de komst van grote groepen migranten is het volgens Forum-directeur Harchaoui belangrijk dat er een gedeeld geheugen ontstaat. ,,Maar dat kan alleen als we weten op wat voor manier Marokko, Turkije, Suriname en de Nederlandse Antillen naast migranten uit Indonesië de grootste niet-Europese groepen nieuwe Nederlanders daarbij betrokken waren.''

Harchaoui: ,,Alle gegevens uit het NIOD-onderzoek gaan we doorgeven aan wethouders van stadsdelen waar 4 mei wordt herdacht, sleutelfiguren onder de migranten en leraren van Regionale Opleidingscentra en vmbo-scholen, die allochtone leerlingen kunnen stimuleren om hierover scripties te schrijven. 4 mei kan nu ook voor migranten betekenis gaan krijgen.''