Het raadsel Natasha

Nederlandse fotografen hebben iets met jonge meisjes. Sinds Rineke Dijkstra in de jaren negentig wereldfaam verwierf met haar portretten van strandkinderen en discotieners hebben tal van kunstenaars zich laten inspireren door de wereld van lolita's en muurbloempjes, met als bekendste voorbeelden de geposeerde pubermeisjesportretten van Hellen van Meene en de moslima's-met-hoofddoekjes-serie van Céline van Balen.

Ook Arno Nollen (1964), die op de Rietveld-academie les kreeg van Dijkstra, past in het almaar groeiende rijtje van door pubers gefascineerde Nederlandse fotografen. Toen hij kort na zijn eindexamenpresentatie in 1997 (waarvoor hij de Esther Kroon-prijs voor fotografie kreeg) een voetreis maakte naar Barcelona, met als doel het woonhuis van zijn grote held Johan Cruijff, raakte hij onderweg voortdurend afgeleid door jong vrouwelijk schoon. Sindsdien maakte hij talloze fotoboeken over meisjes, soms door een enkel personage langdurig met zijn camera te bespieden (Anna, 1997), maar meestal zijn het grote groepen tieners die de pagina's bevolken, zoals in zijn bekendste boek Regarde uit 2001.

De afgelopen anderhalf jaar werkte Arno Nollen in de Moldavische stad Chisinau. Daar ontmoette hij de negentienjarige Natasha, een beeldschoon maar zorgelijk ogend meisje met reebruine ogen en donker krullend haar. Er ontstond tussen hen een bijzondere band, zo blijkt uit Nollens tentoonstelling bij Galerie Van Zoetendaal, die geheel over Natasha gaat en haar naam draagt.

De tentoonstelling opent met twee monumentale naaktfoto's van Natasha, die schrijlings op een oude stoel zit en zowel van opzij als van achteren gefotografeerd is. Ze ziet er fragiel en kwetsbaar uit, met haar dunne armen, knokige rode handen en kleine puntborstjes. Een beeld dat versterkt wordt wanneer op de tegenoverliggende wand een korte video begint te spelen. Daarin is te zien hoe Natasha, fraai van opzij beschenen door Vermeer-achtig licht, haar haren kamt. In haar ogen lijken tranen te wellen. Ze veegt ze weg, en dan is het filmpje alweer afgelopen.

Hoe de relatie tussen model en fotograaf in elkaar steekt, blijft op deze tentoonstelling onduidelijk – Nollen is niet erg scheutig met het geven van informatie. Naast de twee foto's en de video in de voorruimte van de galerie, laat hij in het kantoor alleen nog enkele zwartwitfoto's zien van Natasha's leefomgeving, een typische Oostblok-woontoren met een speeltuintje dat door onkruid overwoekerd is. Uit een luidspreker klinken de stemmen van spelende kinderen.

Het zou wel een erg karige presentatie zijn geweest, als de tentoonstelling niet ook vergezeld zou gaan van een prachtige uitgave. Op een tafel ligt een handgemaakte kist van hout en karton, oplage vijf, met daarin honderden losse vellen met foto's – een expositie op zichzelf. Al bladerend komen in een aangenaam ritme steeds dezelfde motieven voorbij: het onpeilbare gezicht van Natasha met steeds een iets andere oogopslag, tekeningen uit een oud schoolschriftje, en foto's van buurtbewoners, liggend in het gras of op de rug gezien.

Het kostbare platenboek (vraagprijs 3.500 euro) geeft iets meer geheimen prijs. Maar wie het mysterieuze meisje uit Moldavië is, en wat haar bewogen heeft om zich zo intiem door de Nederlander te laten portretteren, blijft een raadsel.

Arno Nollen, Natasha. T/m 9 mei. Galerie Van Zoetendaal, Keizersgracht 488, A'dam. Wo t/m za 13-18u. Inl: 020-6249802 & www.vanzoetendaal.nl