Het Beeld

Deze week zond de Israëlische televisie Holland, vaarwel! uit, een documentaire van Willy Lindwer over de rol van Nederlandse politieagenten en burgers bij de jodenvervolging. Lindwer was zelf ondergedoken in Varsseveld en zag een deel van zijn familie verraden worden.

De NCRV gaat de documentaire op 3 en 10 mei in twee delen vertonen, op een scène van drieënhalve minuut na. Tegen de zin van de regisseur en van producent Bernard Hammelburg zwichtte de omroep voor een brief van de zoon van de hoofdpersoon in die scène. Barend & Van Dorp (RTL4) vertoonde de passage gisteren wel, in aanwezigheid van de regisseur.

Kort samengevat gebeurt er in de gewraakte scène het volgende. Een bejaarde ex-politieman Jan Mulder licht met een zwaar, vermoedelijk Drents accent toe dat hij alleen maar de opdrachten van zijn chef, inspecteur Blank, had uitgevoerd, waaronder het bewaken van overwegen voor jodentransporten: ,,Wat kon ik anders doen?'' Interviewer Lindwer vraagt of hij wist dat Blank na de oorlog tot twintig jaar gevangenis was veroordeeld. Mulder beaamt dat, maar zegt dat hij die straf te zwaar vindt. Een eveneens oudere vrouw op de achtergrond stapt nu naar voren en mengt zich in het gesprek: ,,Mijn moeder zei altijd, als de oorlog om twaalf uur is afgelopen, dan zal een jood je om vijf over twaalf weer besodemieteren. Een jood is een heel kien iemand, daar moet je voor oppassen.''

Het is het soort antisemitisme dat in Nederland vóór 1940 zeer wijd verbreid was. Na de oorlog hoorde je het lang alleen nog maar fluisteren. Diep in de provincie zijn oude mensen het misschien altijd hardop blijven zeggen. Jonge mensen in de grote steden zeggen vergelijkbare teksten nu over moslims. Verbazend is vooral dat de NCRV de scène coupeerde en Lindwer aan boord bleef.

Bij Barend & Van Dorp werd geopperd dat de NCRV na juridische procedures van Anneke Grönloh en een van incest beschuldigde vader te hebben verloren, in ieder geval geen nieuw proces wilde. Maar een ervaren documentairemaker laat mensen tevoren een verklaring tekenen dat ze geen bezwaar zullen maken tegen uitzending. Verwacht mag worden dat Lindwer een zogeheten quit claim op zak heeft, en dan maakt geen enkele advocaat een kans.

Ingewikkelder is de vraag of de NCRV coupures mag aanbrengen. Volgens het morele auteursrecht niet, maar dat is sterk in beweging de laatste tijd. Hoe dan ook is het niet verstandig van een maker om te protesteren, als hij voor dezelfde omroep wil blijven werken.

Om Lindwer nu te beschuldigen van het bezoedelen van de nagedachtenis van zijn vermoorde familie, zoals Frits Barend gisteren, of hem een lafaard te noemen, zoals die andere Jan Mulder woedend deed, gaat wat ver. Maar Lindwer gebruikte wel dezelfde uitvlucht als de oude ex-politieman: ,,Wat kan ik doen, als de NCRV het niet wil uitzenden?''

Nu RTL4 de scène wel heeft laten zien, kan de NCRV het ook rustig doen. Anders noeten ze RTL4 aanklagen voor schending van hun auteursrecht. Of zou dat toch bij de maker berusten?