Glimlach of houwdegen in Wenen

Zondag kiezen de Oostenrijkers een nieuwe president. Ze hebben de keuze tussen oude waarden en modern pragmatisme.

De oude houwdegen is even uit het veld geslagen. ,,Nou, dat zal'', begon hij nog sterk. Maar de zin stokte en hij sloot berustend af ,,voor enige discussie zorgen''. Het ging over een oude zaak, waarbij de rechts-populistische FPÖ van Jörg Haider in een geheime parlementaire stemming de eigen stembriefjes had gemarkeerd om later het stemgedrag te kunnen verantwoorden.

Sociaal-democraat Heinz Fischer, de man die even niet wist wat hij moest zeggen, was destijds parlementsvoorzitter en de boosheid over het incident stond nog op zijn gezicht te lezen. Zijn tegenkandidaat, christen-democraat en minister van Buitenlandse Zaken Benita Ferrero-Waldner, had er geen problemen mee. Ze hebben het ,,vrijwillig gedaan'' zei ze, en sloot haar zin af met een brede lach.

De Oostenrijkse presidentsverkiezingen gaan zondag tussen de oude en de nieuwe politieke stijl. Aan de ene kant de betrouwbare, inhoudelijk degelijke en goedbedoelende patriarch, wiens verontwaardiging over een afwijking van parlementaire regels men voor lief neemt, zelfs als men die verontwaardiging niet begrijpt. Aan de andere kant de onbekommerde een tikkeltje naïeve maar steeds gemakkelijk te doorgronden pragmaticus.

Fischer (65), die niet voor niks regelmatig over gepensioneerden spreekt, presenteert zich als de hoeder van oude waarden als neutraliteit, consensus en deelname van alle partijen aan de macht. Ferrero-Waldner (55) toont zich steeds verrukt over iedere overwinning van haar eigen ÖVP en danst met een glimlach over lastige onderwerpen heen. Fischer noemt als zijn grootste voorbeeld Rudolf Kirchschläger, president van 1974 tot 1986 die als een soort `rode aartsbisschop' met milde kritiek op de regering het volk af en toe tevreden stelde. Ferrero-Waldner denkt eerder aan Vaira Vike-Freiberga, de Letse presidente die verder niemand in Oostenrijk kent, maar die alleen al doordat ze een vrouw is uit het Oosten de nieuwe tijd markeert.

Fischer is er niet in geslaagd om Ferrero-Waldner uit de tent te lokken over het democratische gehalte van de FPÖ, coalitiegenoot van de christen-democraten. Ook andere inhoudelijke onderwerpen leken aan Ferrero-Waldner niet besteed. Het gevolg is dat de media zich beperken tot onbeduidend gekibbel, zoals over het aannemen van lekkernijen als ,,verkiezingsgeschenk'' en daarmee de vraag wie de meer bescheiden kandidaat is en bij wie het best de verleidingen van het ambt zal kunnen weerstaan.

Fischers belangrijkste argument is dat de bondskanselier, vijf van de negen gouverneurs, de voorzitter van het Constitutionele Hof en nog wel een paar hoge ambtsdragers alleen lid zijn van de ÖVP. Het zou ongewenst zijn als kanselier Wolfgang Schüssel ook nog de president mag uitzoeken. Ferrero-Waldner antwoordt met een glimlach.

Opiniepeilingen geven Fischer een kleine voorsprong. Mochten de Oostenrijkers zondag toch voor Ferrero-Waldner kiezen, dan is dat een succesje voor het nieuwe Oostenrijk.