Bijna niets

Bestaan er glazen-blokkendozen? Ik heb er nog nooit een gezien. Dat is jammer, want nu kun je gebouwen van glas niet namaken met blokken.

Met gewone blokken kun je hooguit een paar openingen in een gebouw maken. Dat zijn dan de ramen. Je zou er nog echte, kleine, glazen ruiten in kunnen stoppen. Maar meer kun je niet doen.

Architecten houden van glas. Al heel lang dromen ze van gebouwen van glas. In de Middeleeuwen ontwierpen ze gotische kerken die muren hadden die bijna helemaal van glas waren. In Parijs bijvoorbeeld heeft de Sainte Chapelle van onder tot boven ramen. In die ramen zit gekleurd glas-in-lood met afbeeldingen van heiligen en bijbelverhalen. Ramen in gotische kerken zijn een soort stripverhalen.

In de Middeleeuwen lukte het nog niet om de muren helemaal van glas te maken. Er waren altijd stenen pijlers nodig om het glas tussen te zetten. Pas in de 18de eeuw konden er gebouwen worden gemaakt met muren van helemaal glas. Dat kwam doordat ijzer toen steviger en goedkoper werd. Toen werd het mogelijk om vloeren te laten rusten op ijzeren kolommen in plaats van op dikke buitenmuren. En doordat de buitenmuren nu niets meer hoefden te steunen, konden die heel dun worden en dus van glas worden gemaakt.

In de 19de eeuw werden in veel steden glaspaleizen gemaakt. Ze werden gebruikt als plantenkassen en tentoonstellingshallen. Ook warenhuizen kregen daken van glas. Soms kregen zelfs hele straten een dak van glas. Passages heten ze dan. Pas in de twintigste eeuw kwamen architecten op het idee om ook glazen huizen of kantoren te maken. Dat kwam doordat ze gebouwen van zo weinig mogelijk materiaal wilden maken. ,,Minder is meer'', beweerde Ludwig Mies van der Rohe bijvoorbeeld, een van de beroemdste architecten van de vorige eeuw. Hij wilde dat zijn gebouwen `beinahe nichts' (bijna niets) waren. Het liefst maakte hij gebouwen van helemaal niets, denk ik. Dat kan natuurlijk niet. Maar als je een gebouw van glas maakt, lijkt het bijna niets. Soms is glas tenslotte onzichtbaar, alsof het niet bestaat.

Maar juist de doorzichtigheid maakt glas ook onhandig om mee te bouwen. Dat bleek in 1951, toen een rijke Amerikaanse dokter, Edith Farnsworth, een huis liet bouwen door Mies van der Rohe. Die ontwierp een huis van één verdieping met vier glazen muren. Je kunt er van alle kanten doorheen kijken. Binnen is er één open ruimte. Alleen in het midden stond er een hok met een bad en een wc. Toen het huis klaar was, werd mevrouw Farnsworth heel boos. Het huis had veel meer geld gekost dan afgesproken. Maar erger was nog dat ze er niet goed in kon leven. Als de zon scheen werd het binnen veel te heet, en 's winters kon ze het huis niet warm stoken.

Mevrouw Farnsworth was zó boos op Mies van der Rohe, dat ze een rechtszaak tegen hem begon. Ze wilde schadevergoeding. Maar de rechter vond dit onzin. Had je maar beter op moeten letten, zei hij tegen mevrouw Farnsworth. De architect heeft je al zijn tekeningen laten zien en die heb je allemaal goedgekeurd, zei hij. Maar tegen iedereen die het maar horen wilde, bleef mevrouw Farnsworth zeggen: ,,Mies van de Rohe zegt altijd dat minder meer is. Maar ik weet nu wel beter: minder is gewoon minder.''