`Arbeiders kunnen hun werk hier kiezen'

In Guandong, waar China's economische expansie ooit begon, vormen tienduizenden Hongkongse ondernemers de motor van de economische groei. Sinds kort kunnen ze ongehinderd de Chinese markt op. Horlogemaker Chau heeft zijn meesterplan klaar: ,,Ik wil de grootste worden.''

Chau Cham Wong is misschien wel de wonderlijkste ondernemer van China. Waar tien jaar geleden nog rijstvelden waren, staat nu zijn horlogefabriek. In Baoan, vlakbij de Zuid-Chinese stad Shenzhen. Hij produceert 1,3 miljoen horloges per maand (een kleine vestiging in Zwitserland meegerekend), maar in China heeft hij nog geen horloge verkocht. Toch wil hij in vijf jaar de grootste van China, ja van de wereld worden. Hij heeft namelijk een meesterplan.

Chau (54), fors, goedlachs, snel pratend, dertig jaar geleden in Hongkong begonnen als fabrikant van rekenmachientjes (,,Ik had veel succes''), vervolgens naar de horlogebranche overgestapt (,,In Hongkong zaten toen al veel componentenmakers voor de Zwitserse horloge-industrie''), was de eerste in Hongkong die digitale horloges maakte (,,Men zegt dat ik de pionier ben''). Hongkong is inmiddels met 45 miljoen horloges per maand de grootste horlogeproducent ter wereld (Japan en Zwitserland zijn de andere leidende producenten), en Chau is de leider in Hongkong.

Peace Mark, Chau's onderneming, is een van tienduizenden Hongkongse fabrieken die naar Zuid-China zijn gekomen, nadat bijna een kwart eeuw geleden de Chinese machthebbers besloten om hier, in de provincie Guangdong, een begin te maken met China's economische expansie. ,,Hier fabriceer ik mijn horloges, alles wat voor en na de fabricage gebeurt, heeft plaats in Hongkong'', zegt Chau. Zoals dat het geval is bij vrijwel alle Hongkongse bedrijven die zich hier hebben gevestigd - 70.000 in totaal - en die in belangrijke mate bijdragen aan de expansie van China. Daarbij geholpen door de ondernemersgeest die van oudsher in Zuid-China heerst: `De hemel is hoog, de keizer is ver weg', zeggen ze hier.

Chau's aan de Hongkongse beurs genoteerde onderneming (117 miljoen euro omzet, waarvan ruim de helft in de VS, en 7 miljoen euro nettowinst) beschikt over 15 horlogemerken. Daaronder licenties als Citizen en Pierre Cardin, maar ook eigen merken, en in dat grote aantal merken schuilt zijn kracht, zegt Chau. Zoveel merken heeft verder niemand. De Japanners niet, de Zwitsers niet. Hun servicecentra in China lonen dan ook niet. De zijne die hij in China aan het opzetten is wel. ,,Al honderd straks.'' Aftersales-service is in zijn branche van wezenlijk belang. Bij hem kunnen Chinese consumenten van vijftien verschillende merken terecht. ,,Vijftien!'' Bovendien: zijn onderneming spreekt de taal, deelt de cultuur, maakt horloges voor de massamarkt. De buitenlandse concurrenten hebben straks zijn servicecentra nodig. Hij heeft met zijn 15 merken landelijke dekking. Zij verliezen anders geld, zegt hij. ,,Doen ze misschien al'', schatert hij.

Hij verkneukelt zich bij het vooruitzicht. Met zijn meesterplan wil hij de Chinese markt veroveren. Inmiddels heeft hij naast servicepunten ook verkooppunten opgezet, al meer dan 300. Want China moet zijn thuismarkt worden. Bijna eenderde van de Chinezen draagt inmiddels een horloge. ,,400 miljoen!'' De Chinese leiders dragen waarschijnlijk een buitenlands merk, raadt hij, maar hij wil dat zij straks zijn horloge gaan dragen. Hij wil dan ook zijn eigen merk in China opzetten. ,,Laten we zeggen Rode Vlag of Grote Muur.'' Die moeten de leiders gaan dragen, vindt hij. Zelfverzekerd: ,,Het leger kan dan volgen, de politie, de ambtenaren.''

In China (een nieuwe fabriek voor geavanceerde roestvrijstalen componenten is 45 minuten rijden verderop in aanbouw) heeft Chau 1.600 man in dienst, van wie de helft meisjes van 18 tot 20 jaar. Die zijn volgens hem geduldiger en gedisciplineerder voor het precisiewerk dan jongens, jongens zijn beter in hardware zoals frames die hier ook worden gemaakt. Zij komen allemaal van het arme platteland op zoek naar een beter bestaan (,,Ze hebben niets te verliezen alleen maar te winnen'') allemaal zijn ze intern – in slaaphuizen van vier verdiepingen met maximaal twaalf man op een kamer (plus bibliotheek, karaokeruimtes, sportveld en kantines).Hij leidt ze allemaal intern op en helpt hen verder. Arbeid kost hier maar een tiende van wat hij in Hongkong moet betalen. Al zijn wel, sinds hij hier zijn fabriek zes jaar geleden begon, de lonen met 30 procent gestegen. ,,Er komt hier zoveel industrie naar toe, arbeiders kunnen tegenwoordig kiezen.''

Nog is Peace Mark een exportonderneming, dat wil zeggen dat het design, de R&D en de financiering in Hongkong gebeurt, waar het hoofdkantoor staat, en de productie in China, die vervolgens over de weg naar Hongkong en vandaar per vliegtuig naar de wereldmarkt gaat. Hij móét met zijn producten terug naar Hongkong, zegt Chau. Zodra in China de markt verder is geliberaliseerd, kan hij de wereldmarkt rechtstreeks bedienen. ,,De infrastructuur ligt al klaar'', zegt hij, doelend op het internationale vliegveld van Shenzhen.

De hechte economische verwevenheid van Hongkong met zijn Zuid-Chinese achterland heeft het eerste vrijhandelsverdrag van China opgeleverd. Sinds begin dit jaar zijn Hongkongse bedrijven vrijgesteld van enig invoertarief. Daarop heeft Chau gewacht. ,,Dat verdrag was voor mij het startsein'', zegt hij. Nu kan hij ongehinderd de Chinese markt op en is hij de buitenlandse concurrenten die wel invoertarieven moeten betalen mooi een slag voor. Want niemand laat alles in China maken, ook Chau niet. Zo komt zijn apparatuur uit Japan en Zwitserland. ,,China kan nu snel Amerika inhalen als zijn grootste afzetmarkt'', zegt hij.

En de lokale concurrentie? ,,Nul'', zegt Chau. Hij maakt zich er geen zorgen over, net zo min als over de namaakindustrie. ,,Dacht u dat Omega zich zorgen maakt over een namaak-Omega die haast niks kost? Zo'n goedkope Omega kan immers nooit een echte Omega zijn.'' Net als zijn buitenlandse concurrenten in China hebben de lokale concurrenten maar één eigen merk, daarbij beperken zij zich tot een bepaalde regio. Zijn meesterplan bestrijkt heel China. ,,Ik zal de grootste worden.''

Dit is de vierde en laatste aflevering van de serie `China's nieuwe sprong voorwaarts'. Drie eerdere afleveringen zijn te lezen op www.nrc.nl