Symbool van de Basken is dood

Wat geen bombardement of burgeroorlog vermocht heeft de schimmel Armillaria Mellea voor elkaar gekregen: de historische eik van Gernika heeft de geest gegeven. De 146-jarige boom naast het gemeenschapshuis was al geruime tijd ziek en de ongekend hete zomer van 2003 heeft vermoedelijk de doodsklap gegeven.

Geen eik symbolischer voor de Basken dan die van Gernika (Guernica in het Spaans). Reeds sinds de veertiende eeuw werd hier een eik gebruikt om vergaderingen te beleggen en de Spaanse koningen trouw te laten zweren aan de fueros, de speciale rechten die de Baskische provincies hadden bedongen in ruil voor de soevereiniteit over hun gebieden. Later werd het de plek waar de lehendakari, de president van de Baskische regio, zijn ambtseed uit zou spreken.

De eik die nu het loodje legt is de derde generatie in de tuin van het gemeenschapshuis. De eerste hield het zo'n 450 jaar uit, tot 1811. Een tweede boom maakte er de opkomst mee van het Baskische nationalisme in de negentiende eeuw, dat bij uitstek dol was op de eik als symbool van een te stichten Baskische staat. De huidige boom overleefde het Duitse bombardement in 1937 dat Gernika tot een symbool maakte van de gruwelen van de oorlog.

Een nieuwe zal pas over enkele maanden worden geplant, zodat Baskenland het even zonder symbool moet stellen. De eikloze periode begint juist nu het Spaanse Constitutionele Hof heeft bepaald dat de Baskische nationalisten door mogen gaan met hun plan voor het stichten van een eigen staat. Tegen de procedure was bezwaar gemaakt door de vorige Spaanse regering, van premier Aznar. Het Hof bepaalde dat de plannen in grove tegenstrijd met de Spaanse grondwet zijn, maar dat het debat erover als zodanig niet illegaal verklaard kan worden.