Stemmen over de EU

De Britten zijn altijd dwarsliggers geweest in de Europese Unie. Hun haat-liefdeverhouding met Europa is door de achtereenvolgende premiers met passie uitgespeeld en leverde het Verenigd Koninkrijk de ene keer financieel voordeel op en plaatste het een andere keer in een geïsoleerde positie. `Brussel' wordt door menig Brit met een mengeling van weerzin en verbazing bejegend. Natuurlijk heeft ook Engeland geprofiteerd van de gemeenschappelijke markt. Maar andere, verdergaande vormen van bemoeienis – politiek, juridisch, de defensie betreffend – houdt men af. Premier Blair, minder eurosceptisch dan zijn voorgangers van conservatieve huize, liet bij aantreden weten dat hij zijn land zou terugbrengen in het hart van Europa. Electoraal ligt dit gevoelig, en de pragmaticus Blair is dan ook de strijd over de EU in eigen land uit de weg gegaan. Maar deze week maakte hij de grootste draai in zijn politieke loopbaan. De Britse regering zal tóch een referendum houden over het grondwettelijk verdrag van de Europese Unie – als de lidstaten daarover een akkoord bereiken. Eerder sloot Blair een volksstemming uit.

Los van alle binnenlands-politieke gevolgen van dit opmerkelijke besluit, los ook van het feit dat Blair hiermee niets minder dan zijn premierschap in de waagschaal stelt, zet een Brits referendum over Europa het toch al wankelende bouwwerk van de constitutie op scherp. De grondwet kan slechts met unanimiteit worden ingevoerd. Eén dwarsliggend land is genoeg om ratificatie onmogelijk te maken. Referenda zijn te verwachten in Nederland, Polen, Portugal en Tsjechië en in de eerdere `euro-neezeggers' Denemarken en Ierland. Bij deze landen hebben zich nu de sceptische Britten gevoegd. De vraag is nu of na hen ook de grote EU-lidstaten Duitsland en Frankrijk hun bevolkingen de plaats laten bepalen waar zij in Europa staan. Want dat is waar een referendum over de EU-grondwet in essentie gewild of ongewild over zal gaan: willen we in de EU blijven of niet?

Deze kernkwestie dwingt tot een toegankelijk en niet te ambitieus document. Het ontwerp van de grondwet is nu nog het tegenovergestelde. Het is te pretentieus en te abstract; de honderden pagina's zijn vooralsnog ongelezen door miljoenen Europeanen. Deze krant heeft eerder geschreven dat als er één onderwerp is dat zich voor een volksstemming leent, het de nieuwe Europese grondwet is. Deze raakt iedere EU-ingezetene. Het is dan ook goed dat het Nederlandse parlement blijft bij zijn voornemen een referendum over de constitutie te houden. Zo bezien is het ook juist dat Blair zijn volk de gelegenheid geeft zich over Europa uit te spreken. Maar het risico van wegstemmen is zonder meer aanwezig – sterker, het is aanzienlijk gegroeid nu de Britten zich over het grondwettelijk verdrag mogen uitspreken.

Op 1 mei treden tien nieuwe landen tot de Unie toe. De grondwet is mede bedoeld om de EU na de uitbreiding bestuurbaar te houden. Over minder dan twee maanden, half juni, hopen de Europese regeringsleiders een politiek akkoord over de constitutie te sluiten. Als vervolgens de geaccoordeerde grondwet bij volksraadpleging wordt getorpedeerd, is de Unie terug bij af. De inzet is dus hoog, en dat is precies wat de EU-leiders aan hun kiezers duidelijk moeten maken. In de korte tijd die ze nog hebben, moeten ze de grondwet politiek tot leven brengen en het alternatief schetsen wat we krijgen als hij wordt afgewezen. Dat is niet het armageddon, maar een bende wordt het wel.