Democratie in gevaar in Zuid-Amerika

Meer dan de helft van de inwoners van Latijns-Amerika verkiest een dictatuur boven een democratie als dat zou betekenen dat de levensstandaard omhoog gaat.

Dat blijkt uit onderzoek van het Ontwikkelingsprogramma van de Verenigde Naties (UNDP). In haar gisteren verschenen rapport Democratie in Latijns-Amerika schets de organisatie een somber beeld van 18 democratieën op het continent. Slechts drie van deze landen waren 25 jaar geleden een democratie.

Maar ondanks de opmars van de democratie op het continent verliest deze staatsvorm aan kracht, zo zeggen de onderzoekers. Ze spraken met 231 opiniemakers, onder wie vrijwel alle huidige presidenten en hun nog levende voorgangers, en maakten gebruik van een opiniepeiling onder bijna 20.000 burgers.

Uit de peiling blijkt dat 58,1 procent van de ondervraagden vindt dat een president de wet mag overtreden, en een bijna even groot aantal gelooft dat corruptie mag zolang `dingen worden opgelost'. Ruim 56 procent vindt economische vooruitgang belangrijker dan democratie, en 44 procent gelooft niet dat democratie de problemen in hun land kan oplossen.

De UNDP signaleert dat staatsgrepen niet langer voorkomen, maar dat ,,de afwezigheid van een coup'' niet betekent dat ,,een democratie gezond is''. Een van de problemen is het gebrek aan politieke partijen en de opkomst van ad-hoc bewegingen die worden geleid door charismatische leiders. Daardoor is de afgelopen 25 jaar de kloof tussen arm en rijk op het continent niet verkleind. De rijkste 10 procent verdienen dertig maal zoveel als de armste 10 procent.

Opvallend is volgens de onderzoekers vooral dat geen van de ondervraagde leiders vindt dat zijzelf macht moeten opgegeven. Dat is aan de economische elite en de media, zo menen zij.

VN-secretaris-generaal Kofi Annan gaf gisteren aan teleurgesteld te zijn. ,,Opiniepeilingen leren ons dat vandaag slechts ongeveer de helft van de Latijns-Amerikanen democratie de voorkeur geven boven autoritair bestuur. Dat is zeer triest. En belangrijker nog: het is verkeerd. De oplossing voor de gebreken van Latijns-Amerika is niet de terugkeer van dictaturen, maar een sterkere en dieper gewortelde democratie'', aldus de secretaris-generaal.

Oud-minister Dante Caputo uit Argentinië waarschuwde dat als het continent de enorme kloof tussen arm en rijk niet weet te verkleinen, en de desillusie van burgers in de politiek niet weet op te lossen ,,democratie in Latijns-Amerika irrelevant'' zal worden.