Trots op verraad Israëls atoomgeheim

Na 18 jaar gevangenis kwam vanochtend Mordechai Vanunu vrij, de nucleaire technicus die in 1986 Israël aan de kaak stelde als kernwapenmogendheid. Hij gaat nu campagne voeren voor een atoomwapenvrije wereld.

Ongebroken, uitdagend, zonder een spoor van spijt verliet Mordechai Vanunu (49), de nucleaire klokkenluider die Israëls atoomgeheimen in 1986 openbaar maakte, vanochtend na achttien jaar de gevangenis van Ashkelon. ,,Ik ben trots op wat ik heb gedaan. Zij hebben mij niet kapot kunnen maken. Ik ben een symbool van de menselijke vrijheid en ik zal mij nooit en te nimmer de mond laten snoeren'', sprak de kaal en grijs geworden Vanunu. Vanunu, die 12 van de 18 jaar in volledig isolement opgesloten is geweest, zei ,,wreed en barbaars'' te zijn behandeld. Dankzij zijn atoompacifistische aanhangers in de VS en Groot-Brittannië, ontelbare websites en een spraakmakende BBC-documentaire is de vroegere technicus in de destijds nog ultrageheime Dimonareactor in de Negevwoestijn een internationale beroemdheid geworden.

,,Ik heb geen geheimen meer en ik praat met iedereen met wie ik wil praten en zal binnenkort een grote persconferentie houden. Ik heb geen geheimen meer, ik heb in 1986 alles verteld aan The Sunday Times'', verzekerde Vanunu, die werd bijgestaan door zijn broer Meir. ,,Ik ben nu vrij, maar niet totaal vrij'', voegde hij daaraan toe. Israël mag hij niet verlaten, contacten met journalisten en diplomaten zijn verboden en hij mag niet dichter dan 500 meter bij ambassades, havens en vliegvelden komen. Zijn campagne tegen deze door de Israëlische autoriteiten opgelegde regels begon meteen nadat hij opmerkelijk keurig gekleed (overhemd en das) de gevangenis verliet.

Buiten wachtten tientallen aanhangers, Amerikaanse en Britse atoompacifisten die in hem een held en een potentiële winnaar van de Nobelprijs voor de vrede zien en 18 witte vredesduiven loslieten. Maar hij werd ook uitgemaakt voor ,,landverrader'' door een groep zeer boze Israëliërs, die hem ,,het grootste verraad in de geschiedenis van de joodse staat Israël'' hoogst kwalijk nemen. Vanunu werd bij het verlaten van de gevangenis uitgescholden en met de dood bedreigd.

,,Ik ben alleen maar vervolgd omdat ik christen ben. Een jood zou dit nooit zijn overkomen'', zei de Marokkaans-joodse Vanunu, die zich in de gevangenis bekeerde tot het christendom. Hij bracht zijn tijd door met bijbelstudie en het lezen van filosofisch werk, Nietzsche en Kant in het bijzonder. Zijn broer Meir zei zich ernstig zorgen te maken over de veiligheid van Mordechai ,,gezien het zeer vijandige klimaat in Israël''.

Vanunu wil naar de VS, ,,een vrouw trouwen'' en geschiedenisles geven. En hij zal zijn campagne voor een atoomvrije wereld voortzetten. ,,Dimona moet opengesteld worden voor inspecties. Alle andere landen in het Midden-Oosten hebben ook geen nucleaire massavernietigingswapens. Israël is het enige land dat wel atoomwapens heeft'', aldus Vanunu, die tot de zomer van 1985 bij de Dimona-reactor werkte.

Na een vakantie in Nepal en Thailand besloot hij in 1986 als vredesactivist de nucleaire geheimen van Israël openbaar te maken. Eerst stapte hij naar de Daily Mirror, maar de joodse eigenaar Robert Maxwell, die later in Israël een staatsbegrafenis kreeg, alarmeerde de Israëlische ambassade. Vanunu schakelde vervolgens The Sunday Times in, die het verhaal en foto's afdrukte.

Minister-president Shimon Peres, die als hoge ambtenaar in de jaren vijftig de grondlegger van de Dimona-reactor is, was (en is nog steeds) des duivels en droeg de Mossad en de Shin-Beth op Vanunu naar Israël terug te halen. Vanunu werd in Londen verleid door een zekere Cindy uit de Verenigde Staten. ,,Zij was niet van de Mossad, maar van de CIA of de FBI. Zij kwam uit Philadelphia. Ik heb een week met haar doorgebracht'', zei Vanunu vanochtend. ,,Cindy'' – tegenwoordig Cheryl Hanin Bentov, nu 44-jarige moeder van twee kinderen en woonachtig in Orlando, Florida – nam Vanunu voor een romantisch lang weekeinde mee naar Rome. Israël wilde hem namelijk niet ontvoeren op het grondgebied van de bevriende premier Thatcher. In een appartement in Rome werd hij door een Israëliër en een Fransman overvallen, verdoofd en met ,,een commandoboot'' naar een zeiljacht gebracht, dat hem ,,na zeven dagen'' afleverde op een strand ten noorden van Tel Aviv.

Voor Israël is de vrijlating van Vanunu een lastig moment, omdat het opnieuw de wereldwijde aandacht vestigt op het omvangrijke Israëlische nucleaire arsenaal. Israël is het enige land in het Midden-Oosten met nucleaire massavernietingswapens en weigert inspecties toe te laten. ,,Nooit meer laten wij ons als lammeren naar de slachtbank leiden'', zei de vader van de Israëlische atoombom, Ernst David Bergmann, na de oprichting van de staat Israël in 1948. Officieel wordt het bestaan van het wapenarsenaal bevestigd noch ontkend. Deze politiek van ,,strategische ambiguïteit'' is volgens Yiftar Shapir, proliferatie-expert van de universiteit van Tel Aviv ,,nonsens''. Shapir: ,,In de klassieke afschrikkingstheorie heeft het geen zin om deze wapens te hebben als je potentiële vijanden niet weten dat je die wapens hebt. In die zin heeft Vanunu Israël een grote dienst bewezen. En veel geheimen kan hij niet meer hebben, want alles wat hij wist, is inmiddels totaal verouderd.''