In buitenland vervolgd voor bigamie na flitsscheiding

Het kabinet wil af van scheidingingen zonder tussenkomst van de rechter. Morgen vergadert de Kamer daarover. D66, VVD en PvdA verzetten zich.

,,Kneuterwetgeving'', noemt de raadsheer-plaatsvervangend bij het Gerechtshof in Den Haag L. Zonnenberg de manier waarop de flitsscheiding in 1997 door de Tweede Kamer mogelijk is gemaakt. Ontlasting van de rechterlijke macht? Zonnenberg, ook voorzitter van de Vereniging van Familierechtadvocaten en Scheidingsbemiddelaars (VFAS): ,,De probleemgevallen komen uiteindelijk in veel ingewikkelder vorm alsnog bij de rechter. Áls er dan nog oplossingen mogelijk zijn, is mijn ervaring.''

Wie de afgelopen jaren via een flitsscheiding een huwelijk heeft beëindigd en hertrouwt, loopt in veertien Europese landen het risico op vervolging wegens bigamie, blijkt uit onderzoek dat minister Donner (Justitie, CDA) heeft laten uitvoeren. Die landen erkennen de flitsscheiding niet of twijfelen nog of zij dat gaan doen.

Raadsheer Zonnenberg kan uit zijn praktijk tal van voorbeelden noemen van complicaties in het buitenland die daarvan het gevolg zijn. Zoals het Nederlandse echtpaar dat na een flitsscheiding opnieuw moest trouwen en daarna scheiden omdat anders in België een zakelijke afwikkeling niet mogelijk was. Een Italiaanse zakenman kwam na een mislukt huwelijk in Nederland in grote problemen toen hij terug in zijn vaderland een lening wilde afsluiten. Dat kon alleen met de handtekening van zijn ex-vrouw die inmiddels hertrouwd was. ,,Mensen zijn voor de gek gehouden. Niemand heeft erop gewezen dat gescheiden partners in tal van landen het risico van bigamie lopen'', aldus Zonnenberg. ,,En die procedure is ook niet meer terug te draaien. Want wat er niet meer is, het huwelijk, kan ook niet meer door de rechtbank met terugwerkende kracht hersteld worden. Of je moet opnieuw trouwen en dan razendsnel scheiden. Voor de rechter.''

Slechts vijf andere Europese landen kennen de mogelijkheid om te scheiden buiten de rechter om: Denemarken, Estland, Noorwegen, Portugal en IJsland. Negen landen (waaronder Finland, Frankrijk, Letland, Roemenië, Turkije en Zwitserland) hebben onomwonden te kennen gegeven dat zij een dergelijke scheiding niet zullen erkennen omdat zo'n ontbinding daar wordt beschouwd als strijdig met de openbare orde. En nog eens vijf andere landen (Slovenië, Zweden, Griekenland, Duitsland en Oostenrijk) twijfelen of zo'n flitsscheiding erkend zal worden.

Ook de alimentatieverplichting is slecht geregeld bij flitsscheiding. Zonnenberg: ,,In het Burgerlijk Wetboek is een termijn van maximaal twaalf jaar vastgelegd voor de duur van de alimentatie vanaf het moment dat de echtscheidingsbeschikking is ingeschreven. Dat geldt niet voor alimentatie na een flitsscheiding. Als een ex-partner wegens gewijzigde omstandigheden bij de rechter om een alimentatieregeling vraagt, heeft de rechter geen wettelijke mogelijkheid om daar een maximale termijn aan te verbinden.''

Donner geeft in zijn brief aan dat hij met het schrappen van de flitsscheiding niet de werkdruk van de rechterlijke macht ongebreideld wil opvoeren. Mediation, conflictbemiddeling, blijft wat Donner betreft uitgangspunt bij echtscheiding: een verzoekschrift met gemaakte afspraken moet aan de rechter worden voorgelegd voor toetsing. Dat geldt ook voor de invulling van het ouderlijk gezag. De norm is gezamenlijk gezag voor en na de scheiding.

De positie van de kinderen is voor Donner een belangrijke overweging om de flitsscheiding af te schaffen. Bij de 33.000 echtscheidingen in 2002 waren bijna 35.000 minderjarige kinderen betrokken (in 18.700 gevallen). Bij ontbinding van zo'n partnerschap is het niet mogelijk om voorlopige voorzieningen voor het kind te vragen, omdat er geen automatische juridische band bestaat tussen de vader en een tijdens het geregistreerd partnerschap geboren kind. Als dat partnerschap wordt beëindigd en het niet lukt een convenant te sluiten over de positie van dat kind, blijft diens positie onduidelijk.

In de Tweede Kamer worden Donners zorgen over de kinderen breed gedeeld. Alle partijen vinden dat bij een echtscheiding de ouders eerst een goede omgangsregeling moeten treffen alvorens het huwelijk ontbonden mag worden. Maar daar houdt de overeenstemming wel zo'n beetje op. D66 wil bijvoorbeeld in heel Nederland omgangshuizen instellen, waar gescheiden ouders ,,op neutraal terrein'' hun kinderen kunnen zien, eventueel onder begeleiding. Ook wil D66 korten op de kinderbijslag van ouders die weigeren de voormalige partners met hun kind te laten omgaan. Donners eigen CDA steunt hem onverkort in zijn voorstel de flitsscheiding eraan te geven. Kamerlid De Pater: ,,De flitsscheiding is een onbedoeld bijproduct van het homohuwelijk. Wij vinden dat je zorgvuldig om moet gaan met de afwikkeling van een huwelijk.''

De voormalige Paarse partners PvdA, VVD en D66 vinden een tussenkomst van de rechter niet per definitie noodzakelijk. D66-fractievoorzitter Dittrich: ,,Als er kinderen in het spel zijn moet er eerst een omgangsregeling worden afgesproken. Maar voor kinderloze paren moet een flitsscheiding mogelijk blijven.'' Ook VVD'er Luchteveld denkt er zo over. ,,De maatschappelijke realiteit laat zien dat er behoefte is aan scheiding zonder tussenkomst van de rechter'', schrijft hij in een voorstel van zijn fractie. De PvdA ten slotte pleit voor een vergaande dejuridisering van echtscheidingen, en pleit voor een verplichte omgangsregeling die moet worden afgesproken voor de huwelijksontbinding.

De Pater (CDA) denkt niet dat het verschil tussen het vroegere `paars' en het CDA te maken heeft met een religieuze achtergrond. ,,We hebben het hier over het burgelijk huwelijk, niet over het kerkelijk.'' Toch heerst er bij bijvoorbeeld D66 wel enige twijfel over Donners argumentatie. ,,De minister hecht nu eenmaal zwaarder aan het instituut huwelijk'', zegt Dittrich.