Friezen wantrouwen vertrekcentrum

B en W van Dokkum zijn voor een vertrekcentrum voor uitgeprocedeerde asielzoekers. Tegenstanders vinden het uitzetbeleid van minister Verdonk `beschamend'.

,,Poer razend'' (Fries voor `woedend') is Douwe Kuipers uit Holwerd over het plan voor een vertrekcentrum in Dokkum. De hele avond al steekt hij geregeld het bordje `Verdonkeradiel' als protest omhoog tijdens de door de gemeenteraad belegde hoorzitting. ,,Acht weken geleden protesteerden we in Friesland massaal tegen het beleid van Verdonk. Beschamend als hier een vertrekcentrum komt.''

Kuipers krijgt een staande ovatie van een deel van het publiek. Het college van B en W (CDA, FNP en ChristenUnie) van Dongeradeel, waartoe Dokkum behoort, wil het acht jaar geleden geopende asielzoekerscentrum (azc) per 15 juli omvormen tot een vertrekcentrum. Gedurende drie jaar moeten vanuit het Friese stadje 600 uitgeprocedeerde asielzoekers acht weken lang onder begeleiding proberen om alsnog naar hun land van herkomst terug te keren. Op 29 april neemt de raad het definitieve besluit. Een tweede vertrekcentrum - met 650 bedden - komt in Crailo, op de grens van Hilversum en Laren.

Eindhoven, dat ook door het ministerie van Justitie werd benaderd, weigert een vertrekcentrum binnen zijn gemeentegrenzen. Maar burgemeester R. Cazemier (VVD) van Dongeradeel vindt dat de gemeente haar verantwoordelijkheid moet nemen en mee moet werken aan een ,,humaan terugkeerbeleid''. Vooral nu sprake is van een democratisch genomen besluit in de Tweede Kamer. Hij geeft toe dat ook het werkgelegenheidsaspect een rol speelt. Nu werken er in het azc 20 mensen, in een vertrekcentrum zullen dat er tussen de 40 en 50 zijn. Het huidige azc sluit op 1 mei 2005. Een vertrekcentrum op dezelfde locatie is dan een alternatief om arbeidsplaatsen te behouden.

Cazemier tekent overigens alleen een bestuursovereenkomst voor een vertrekcentrum met het rijk als de gemeente er tussen de zeventien en 20 agenten (op een totaal van 130) bij krijgt. ,,Dat is een harde eis'', zegt hij. Extra politie is nodig om de veiligheid te waarborgen: ,,Je neemt met extra surveillanten ongerustheid bij burgers weg. Ik hoor mensen nu vaak zeggen dat asielzoekers die weg moeten, niets te verliezen hebben en bijvoorbeeld diefstallen kunnen gaan plegen.''

Gisteravond lieten op de informatieavond in Dokkum vooral tegenstanders hun stem horen. Het publiek mort als M. Vis van het Ministerie van Justitie uitlegt dat een vertrekcentrum voorkomt dat mensen ,,plompverloren op straat komen te staan.'' ,,De minister biedt ze onderdak en scholingstrajecten aan. Ze krijgen premies mee om een nieuw leven op te bouwen'', verklaart hij. ,,Dit alles is gericht op een vrijwillige en zelfstandige terugkeer.''

Er komen vragen over de twee meter hoge hekken (hoger dan ze nu zijn) die rond het centrum komen. Is een vertrekcentrum een gevangenis? M. Askamp van het Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers (COA) ontkent dat. ,,Iedereen kan van het terrein af. De voordeur staat open.'' De hekken, licht hij toe, staan er ter bescherming van zowel het personeel (tegen bijvoorbeeld actievoerders, zegt hij na afloop desgevraagd) als van de bewoners. De tweedagelijkse registratie van de uitgeprocedeerden ,,is niet bedoeld om mensen binnen te houden, maar ter signalering''. Hoongelach uit de zaal.

Klaas Harink van Vluchtelingenwerk Fryslân noemt de schaduwzijden van een vertrekcentrum. ,,De mensen hebben geen dagbesteding, krijgen geen geld en mogen hun eigen potje niet koken. Een onmenselijk regime.'' Veel insprekers doen een appèl op het CDA, dat met negen zetels de grootste partij is in Dongeradeel. Dominee Bilker roept de christendemocraten op om hun hart te laten spraken. Voor het college telt dat Dokkum toezicht heeft op het reilen en zeilen in het centrum. Cazemier: ,,We kunnen controleren of sprake is van schrijnende gevallen onder de aandacht brengen van de minister.''

Even wordt het grimmig als A. de Jong van het Centrum voor Internationale Samenwerking Fryslân Cazemier ,,geen wereldburgemeester'' noemt. ,,Tijdens de mkz-crisis kwam u op me over als een kundig en betrokken man, maar toen ging het over Friese burgers.'' Cazemier vindt de opmerking ,,beneden de gordel''.