Een samoerai op een kantoor

Wie op grond van de titel The Twilight Samurai een spectaculaire film verwacht met veel flitsende gevechten komt bedrogen uit. De dit jaar voor een Oscar voor beste buitenlandse film genomineerde Japanse productie vertelt heel kalmpjes - hij duurt 129 minuten - het verhaal van Seibei, dat parallel loopt met de grote veranderingen in Japan in de negentiende eeuw. Seibei is weliswaar geboren als samoerai maar werkt voor een hongerloontje als administrateur. Aan het eind van de middag gaat hij altijd keurig naar huis, terwijl zijn collega's richting kroeg of prostituee gaan. Om die reden heeft hij de bijnaam `schemer' gekregen. Thuis wachten Schemer zijn twee dochtertjes en een oude, dementerende moeder. Als de film begint, is zijn vrouw net overleden. Uit een voice-over van de jongste dochter blijkt dat zij met affectie terugkijkt op het leven met haar onopvallende vader. Die voice-over voegt op het eerste gezicht niets toe aan het verhaal. Wat zij vertelt zien we ook in beeld. Pas op het eind krijgt deze manier van vertellen een extra betekenis vol weemoed.

Net als in Akira Kurosawa's onlangs heruitgebrachte Seven Samurai gaat The Twilight Samurai over het einde van de samoeraiklasse. De schemering uit de titel slaat ook op het verdwijnen van de samoerai. De economische en sociale status van de krijgers is laag: langzaamaan worden ze zelfs overvleugeld door de boerenklasse.

De door de 73-jarige Yoji Yamada geregisseerde film documenteert heel precies en subtiel de overgang van een feodale naar een moderne samenleving. Tomoe, de jeugdliefde van Seibei, weigert te luisteren naar het advies van een ouder familielid - enkele decennia eerder zou dat een ongehoorde vorm van ongehoorzaamheid zijn geweest.

Geheel in overeenstemming met de schemering uit de titel is ook het uiterlijk van de film. Veel scènes vinden plaats in het halfduister. Het tempo is traag, wat aansluit bij de thematiek. Na de Meiji-revolutie in 1868 wordt de samenleving veel sneller. Sneller, maar niet beter.

The Twilight Samurai (Tasogare Seibei). Regie: Yoji Yamada. In: Filmmuseum Cinerama, Amsterdam; Lantaren/Venster, Rotterdam; Lux, Nijmegen.