De probabilistische methode van Shell

De Koninklijke/Shell Groep zit met zichzelf in de knoop. Maar de aanleiding – het niet-naleven van regels van de SEC – is dun. ,,Geen enkele oliemaatschappij hecht waarde aan de SEC-regels.'

Met het publiceren deze week van het eigen onderzoek naar te hoog opgevoerde olie- en gasreserves heeft Shell zich opnieuw blootgesteld aan uitvoerige kritiek. Het Nederlands-Britse concern boekte bijna 25 procent `bewezen' reserves af, omdat ze in strijd met regels van de Amerikaanse beurstoezichthouder Securities and Exchange Commission (SEC) waren aangemeld.

Maar de niet-naleving van de SEC-definities voor reserves is minder ernstig dan op het eerste gezicht lijkt, zegt Christian Bos, hoofd van de afdeling duurzame geo-energie bij NITG-TNO (Nederlands Instituut voor Toegepaste Geowetenschappen) in Utrecht. Hij weet hoe grote mondiale oliemaatschappijen hun olie- en gasreserves schatten en boeken. Bos heeft er in een internationaal team onderzoek naar gedaan. In opdracht van de Noorse overheid begon dit team vier jaar geleden aan een project waarvoor ze bij alle grote maatschappijen een kijkje in de keuken mochten nemen.

Bos: ,,In geen van de grote bedrijven wordt intern gewerkt met de criteria die de SEC hanteert voor bewezen reserves. Alle maatschappijen gebruiken andere, betere, getallen en criteria om tot een investeringsbeslissing te komen. Je kan dus zeggen dat de SEC-criteria in dat opzicht geen fundamentele waarde hebben. Met het opvragen van die gegevens, en het publiceren ervan, leidt de SEC in feite de eigen achterban om de tuin.'

Hoe komt dat?

,,Bij het schatten van reserves bestaan twee scholen. Van oudsher is er de deterministische aanpak, die in de VS nog altijd populair is, mede als gevolg van de SEC-regels. Hierbij worden de grenzen van een olieveld eenduidig geschat. Inmiddels is een completere werkwijze ontwikkeld om reserves te schatten: de probabilistische aanpak. Daarbij wordt de hele bandbreedte in beeld gebracht – alles tussen het maximale en minimale volume van een veld. Bij beide methoden kom je nooit verder dan een schatting. Absolute zekerheid over de exacte omvang is er in deze sector nooit. Maar uit de praktijk weten we dat probabilistische metingen tot betere inzichten leiden: je bent beter op mee- en tegenvallers voorbereid tijdens het ontwikkelen van het olieveld. Je kan beter plannen.

,,Het blijft een kwestie van geloof. Maar in ons onderzoek hebben we vastgesteld dat steeds meer oliemaatschappijen de probabilistische werkwijze overnemen, of onderdelen daarvan. De trend gaat duidelijk in deze richting. Maar de SEC maakt het bedrijven die de probabilistische manier hanteren lastig om bewezen reserves te rapporteren. Een reëel beeld van de vermoedelijke omvang van de reserves, en de termijn waarbinnen ze ontwikkeld kunnen worden, krijgt de belegger er alleen niet mee.'

U hebt dit onderzocht voor de Noorse overheid. Wat heeft die hiermee te maken?

,,Noorwegen heeft ook vastgesteld dat de SEC-informatie volstrekt onvolledig is. Er zijn grote olie- en gasvelden in Noorwegen gevonden, en voor de overheid is het van belang dat de schattingsmethoden voor reserves van de bedrijven eensluidend zijn. De regering wil oververhitting van de economie voorkomen, en mede daarvoor een betere greep op de olie- en gasreserves van het land krijgen. Daarom probeert men via ons onderzoek oliemaatschappijen te verleiden om samen te bepalen met welke methoden reserves het beste geschat kunnen worden.'

,,Alle oliemaatschappijen die in Noorwegen werken, met uitzondering van ExxonMobil, hebben aan het onderzoek meebetaald. Zij hebben hetzelfde doel. Wij zijn betrokken bij een een multi-company-klasje waarin – onder meer – het schatten van reserves wordt gedoceerd. Oliemaatschappijen beconcurreren elkaar niet langer inzake het schatten van reserves. De competitie speelt zich af op het terrein van logistiek en kwaliteit. Hoe haal je olie zo snel en goedkoop mogelijk uit de grond, hoe organiseer je dat? Hoe zorg je dat technologische innovaties zo snel mogelijk vrucht afwerpen? Het draait in hoge mate om het organiseren van bedrijfsprocessen – en dus om goed personeel. Daarin is schaarste.'

Intussen vraagt de SEC bij de grote bedrijven zinloze getallen op?

,,De SEC wil gegevens hebben die voor de interne bedrijfsvoering irrelevant zijn. In een oliemaatschappij treedt na de exploratie van een vondst het stadium in dat een bandbreedte van de gevonden olie wordt bepaald. Dan volgt de grote beslissing: zonder te weten hoeveel er precies zit ga je het veld ontwikkelen, wat grote investeringen vergt. De meeste maatschappijen plannen met de verwachtingswaarde voor de reserves – `expected reserves' in vaktermen. Maar de SEC zegt: `Het getal waarmee jullie plannen, accepteren wij niet als bewezen.' Hoezeer de SEC-regels afwijken van de beleving in de sector, kan je ook zien aan de reserves die de staatsoliemaatschappijen in het Midden-Oosten in de boeken hebben staan. Als je daarop de SEC-regels zou toepassen – wat niet hoeft omdat ze niet aan de beurs staan genoteerd – dan worden hun reserves gedecimeerd. Toch neemt de hele wereld de bewezen reserves van die maatschappijen zéér serieus.'

Hoe kon het misgaan bij Shell?

,,Als je intern andere methoden gebruikt dan de SEC om reserves te schatten, dan probeer je de gegevens voor de SEC met zo min mogelijk inspanning te produceren. Je maakt een vertaalslag, en vertrouwt erop dat het geleverde getal niet al te zeer afwijkt van het getal dat volgens de SEC-methodiek berekend zou zijn. Vergeet niet dat de laatste jaren veel is bezuinigd op exploratie en productie. De grote oliemaatschappijen hebben het al ruim tien jaar moeilijk. Hun kapitaalslasten zijn vaak hoger dan hun rendement. Ze worden steeds meer afgeknepen door overheden. Mensen bij de bedrijven zijn gedwongen hun tijd efficiënt te besteden. Ze staan onder grote druk om te verdienen met het ontwikkelen van nieuwe olievelden. Onder die omstandigheden heeft niemand de mogelijkheid om veel tijd te besteden aan herberekeningen voor de SEC. Je probeert de SEC met zo min mogelijk inspanning van dienst te zijn. Er kan een praktijk groeien waarin systematische fouten ontstaan.'

Spelen bonussen een rol?

,,Het is gevaarlijk bonussen te koppelen aan het boeken van reserves. Dat is in deze wereld al jaren geleden gezegd, en het is nu niet voor niets door Shell geschrapt. Als je mensen honoreert op basis van niet-objectief meetbare grootheden is dat onverstandig, tenzij je een heel sterk systeem van controle invoert.'

www.nrc.nl Dossier Shell

Reacties: shell@nrc.nl

www.nrc.nl Dossier Shell

Reacties: shell@nrc.nl