Zalm en de bonussen

Opmerkelijk: na druk van het personeel, de vakbonden en minister Zalm (VVD, Financiën) doet de KLM-directie afstand van de bonussen die ze na de overname door Air France zou krijgen. De zogenoemde `synergiebonussen' zouden de komende drie jaar achtereenvolgens 20, 30 en 50 procent van het (oplopende) jaarsalaris bedragen. Het pijnlijke is dat de KLM midden in een saneringsslag zit, waardoor duizenden banen verdwijnen. Een bonus voor de bazen en de zak voor 't personeel – het was een combinatie die niet goed viel. Pas na actiedreiging en het machtswoord van de toezichthouders en de grootaandeelhouder gingen de vier KLM-bestuurders overstag. Ze hebben een inschattingsfout gemaakt over hoe gevoelig hun graaizucht ligt bij vrijwel alle KLM'ers. Zalm verdient lof voor zijn ingreep, hoewel ook oud-premier Kok als commissaris wel tot zuinigheid zal hebben gemaand.

De minister noemde zondag op de televisie de KLM-bonussen ,,veel te royaal'', een interessante uitlating voor een liberaal die gewoonlijk geen aanvechting heeft zich te bemoeien met de honorering in het bedrijfsleven. Het effect van zijn woorden was ongekend, maar de staat is dan ook houder van prioriteitsaandelen in KLM. De raad van bestuur van KLM werd publiekelijk afgeserveerd – netjes maar op niet mis te verstane wijze. Zelfregulering werkte niet in de top van het luchtvaartbedrijf. Exorbitante bonussen die niet zijn gekoppeld aan bijzondere prestaties, en die ook niet hoeven worden terugbetaald bij wanprestatie, zijn not done in een tijd van zuinigheid en toenemend besef van goed ondernemingsbestuur. Het bedrijfsleven zou geen roofridderschap mogen zijn. Af en toe een stevig signaal van hogerhand om dat te laten merken kan geen kwaad.

Zalms optreden als grootaandeelhouder verdient navolging. Hoeveel Nederlandse grootaandeelhouders zoals pensioenfondsen nemen hun disciplinerende rol serieus voor het goed functioneren van de bedrijven waarin zij zoveel geld hebben belegd? Ze hebben een `kwaliteitsstem' die te weinig of te laat wordt gehoord. Ze zijn te braaf en stemmen te snel in met de voorstellen van de raden van bestuur. De directeur vermogensbeheer van het grootste Nederlandse pensioenfonds, het ABP, zei het onlangs treffend toen hij over de verantwoordelijkheden van institutionele beleggers sprak: ze hebben de financiële macht om met `hun voeten te stemmen', hun ongenoegen te uiten, en om het verschaffen van correcte informatie af te dwingen of vormen van misbruik tegen te gaan.

De minister van Financiën heeft in de bonuszaak bij de KLM zijn ongenoegen duidelijk gemaakt. Dat was hoognodig; het moment en het bedrijf waren goedgekozen en de ingreep zou een trend onder grootaandeelhouders moeten worden.