Stoelendans op grote hoogte

Hoe gaan passagiers zitten in de nieuwe generatie verkeersvliegtuigen? Door de verschuiving van zakenreizigers naar de economy class is het verbeteren van vliegtuigstoelen voor maatschappijen aantrekkelijker geworden. Het beter benutten van dezelfde ruimte tegen dezelfde of nog liever lagere kosten, daar gaat het om.

Smakeloos eten is boven de wolken nog een overkomelijk bezwaar. Een bitse stewardess? Ogen dicht en aan thuis denken. Een rij voor het toilet, een niet-functionerende koptelefoon, turbulentie – vele kleine ongemakken kan de gemiddelde vliegtuigpassagier billijken, mits het niet allemaal tegelijk gebeurt en niet extreem is. Maar een slechte zitplaats, dat is voor iedereen een ramp. Het slechtste `zitscenario' is een middenstoel in de economy class op een nachtelijke langeafstandsvlucht. Het toestel is vol, je zit ingeklemd tussen twee andere onbekende passagiers en de pitch (de afstand tussen twee stoelen) is klein. Als het lichaam dan ook nog lang of breed is, kan de vlucht een ware beproeving zijn.

De meeste passagiers in verkeersvliegtuigen zitten gewoonlijk in de economy-klasse, ook wel toeristenklasse genoemd. De aantallen zijn groot, maar de yield, de opbrengst per stoel – luchtvaartmaatschappijen werken volgens het yield management en calculeren op basis van de gemiddelde stoelprijs – ligt hier het laagste. Voor veel bedrijven was dit lange tijd reden om niet al te veel aandacht te besteden aan ontwikkeling van het interieur in de economy class. Maar daar komt verandering in.

Door de concurrentieslag in de lucht, aangejaagd door prijsvechters als Easyjet en Ryanair, gingen veel gevestigde luchtvaartmaatschappijen de afgelopen jaren de kosten drukken. In economy class betekende dit dat menige gratis dienst (maaltijden, lectuur, toiletartikelen) verdween. Betalen voor eten en drinken heeft ook bij de niet-lowcost-maatschappijen zijn intrede gedaan. Uitzondering vormt de stoel: de luchtvaartmaatschappijen beseffen dat zitcomfort, samen met veiligheid en punctualiteit, essentieel is voor de klant. In de lucht heeft een stoelendans plaats: een vliegmaatschappij trekt klanten met een goede stoel.

Op de Aircraft Interiors Expo in Hamburg zegt Klaus Brauer, director passenger satisfaction & revenue bij vliegtuigbouwer Boeing: ,,Een goede stoel is essentieel, vooral voor lange afstand. Er heeft een halo-effect plaats: als het meest belangrijke aan de vlucht, bijvoorbeeld de stoel, niet goed is, is in de beleving van de passagier de hele vlucht niet goed.''

Luchtvaartmaatschappijen hebben een extra reden de stoel in de economy class te verbeteren: door de mondiale economische teruggang hebben zakenreizigers de business class verruild voor de economy class. Ook in landen waar de economie inmiddels weer aantrekt bestaat bij ondernemingen een tendens minder geld uit te geven aan vliegtickets, gewend als men is aan de lagere reisbudgetten. Boeing heeft geturfd en ontdekte dat bijna de helft van alle intercontinentale zakenreizigers tegenwoordig `achterin' zit. Brauer zegt dat zijn bedrijf daarom bezig is de economy class `opnieuw uit te vinden'. ,,Vliegcomfort is meer een psychische dan een fysieke zaak. Maar voor mij geldt: psychologie is de werkelijkheid. Als passagiers zich oncomfortabel voelen, zijn ze dat ook. Wij willen het comfort voor de passagiers vergroten zonder dat de kosten voor de maatschappij stijgen.'' Dat betekent: het anders invullen van dezelfde ruimte. In de business class wil Boeing de stoelen in de ruststand op langeafstandsvluchten 45 graden laten draaien. Bij opstijgen en landen staan de stoelen wel recht. Redenatie: zolang de passagiers actief zijn, moeten de gangpaden breed zijn, 's nachts vernauwen de gedraaide stoelen het gangpad. Dat hindert niemand en de ruimte in het vliegtuig wordt beter benut. Airbus, de Europese concurrent van Boeing, heeft soortgelijke ideeën over efficiënter gebruik van de vliegtuigen.

Beide fabrikanten willen hun interieurideeën toepassen in twee volledig nieuwe toestellen die vanaf 2006 op de markt komen: de Airbus A380, een dubbeldeks reuzentoestel met plaats voor 555 passagiers, en de Boeing 7E7, bijgenaamd Dreamliner, een toestel met 250 tot 300 stoelen. De A380 wordt al gebouwd, er zijn er zo'n 130 besteld. De 7E7 komt er alleen bij voldoende orders, een proces dat nog moet beginnen.

Boeing en Airbus presenteren weliswaar interieurs, ze maken ze niet. De fabricage van vliegtuigstoelen en vele andere onderdelen van vliegtuigen wordt uitgevoerd door gespecialiseerde bedrijfstakken. Om klanten een idee te geven hoe hun vliegtuig eruit kan zien maken de vliegtuigbouwers ontwerpen voor stoelen en configuratie. De luchtvaartmaatschappij kan aan een stoelenfabrikant vragen het uit te voeren.

Boeing heeft, inspelend op de verschuiving van zakenreizigers naar de economy-klasse, een plan ontwikkeld de goedkoopste klasse van de 7E7 op te delen in twee sectoren: een `toeristenklasse voor gezinnen' en een klasse voor individuele reizigers met iets bredere stoelen. In de `gezinsklasse' zouden tien stoelen naast elkaar kunnen (3-4-3), in de `soloklasse' negen (3-3-3). Op deze manier zitten vrienden en familieleden wel dicht bij elkaar, onbekenden van elkaar niet. Brauer vindt overigens dat luchtvaartmaatschappijen de eerste klasse beter helemaal kunnen opheffen, deze peperdure stoelen zijn vaak leeg. De hoogste klasse wordt dan business. Voor de `soloklasse' kan eventueel een iets hogere prijs worden gevraagd. Sommige luchtvaartmaatschappijen hebben nu al een `premium economy' naast de normale economy. Voor de eerste categorie ligt de prijs iets hoger; de stoelen worden ook wel bestemd voor vaste klanten (frequent flyers).

Airbus houdt voor de cabine van de A380 vast aan de `klassieke' lay-out in first class, business en economy, met respectievelijk 22, 96 en 437 stoelen. De standaard pitch blijft gehandhaafd op 32/33 inch. Maar Airbus zegt dat door de extra breedte en hoogte van de A380 reizigers meer ruimte krijgen, al is het een schamele 1 tot 2 inch per passagier.

Wat vinden de fabrikanten zelf een goede stoel? Larry Gaither van de Texaanse producent Weber Aircraft noemt de vliegtuigstoel een ,,emotioneel onderwerp'' voor passagiers. Een stoel moet meteen goed zitten, vindt hij, het gaat om de combinatie van geometrie, materiaal, pitch, kleur. ,,Alles aan boord van een vliegtuig is van belang: het licht, de bediening, het eten. Maar als de stoel niet goed is, vergeet het dan maar.'' Gaither neemt plaats op een van zijn nieuwste producten, een stoel waarvan de zitting kan worden ingeklapt, handig bij het instappen. De kussens moeten zacht zijn, maar ook weer niet te zacht. ,,Leer is eigenlijk de beste bekleding, maar duurder en zwaarder. Alleen het onderhoud ervan is goedkoper.''

Het Britse ontwerpbureau Thompson Solutions heeft zich het lot van de cattle class aangetrokken. Project director Brian Rogers: ,,Mensen achterin het toestel hebben er altijd als bonen in een blikje gezeten. De ontwikkeling van de economy class-stoel kreeg weinig aandacht.'' Zijn bureau is volgens Rogers met het eerste nieuwe stoelconcept in vijftig jaar gekomen voor economy. De stoelen staan niet meer naast elkaar, maar ze zijn schuin geschakeld. Daardoor kunnen ze breder worden gemaakt, van de gebruikelijke 17 inch naar 20 inch. Thompson heeft verder uitgerekend dat deze opstelling een aanzienlijke ruimtebesparing oplevert, waarmee de maatschappijen twee dingen kunnen doen: meer stoelen, of meer pitch. De grootste fabrikant van stoelen, het Amerikaanse B/E Aerospace, heeft het ontwerp van Thompson Solutions in zijn collectie opgenomen.

De mooiste economy class-stoel die we zagen wordt gemaakt door het Italiaanse Avio Interiors. Een roomwitte lederen stoel met armleuningen van mahoniehout en in de rugleuning van de stoel waar men tegenaan kijkt een fraai vormgegeven uitklaptafeltje, een spiegeltje en een vakje voor het opbergen van toiletspullen. Avio-manager Massimiliano Cassini zegt dat de leren stoel onlangs is besteld door de eerste klant, een luchtvaartmaatschappij uit het Midden-Oosten. Cassini: ,,Stoelen zijn een grote toegevoegde waarde in een vliegtuig. En als ze er goed uitzien, verkopen ze ook goed.''