Papier hier

Het is niet ondenkbeeldig dat er belangrijke documenten van Shell zijn verwerkt in het papier dat momenteel op uw toilet hangt. Bij een interne verhuizing van de Haagse afdeling Exploratie & Productie ging de ruimte er zo sterk op achteruit dat documenten bij het oud papier werden gedaan, een uitvloeisel van McKinsey's advies aan Shell over te stappen op het papierloze kantoor.

Is de waarschuwing voor verdwenen documenten in het gisteren gepubliceerde onderzoeksrapport naar Shells boekhoudschandaal illustratief voor de organisatie of juist niet?

Jarenlang gold: wie bij Shell werkt, werkt bij een diplomatieke organisatie. Een bedrijf dat al meer dan honderd jaar ervaring heeft met sultans, koningen en regeringen over de hele wereld gaat daar ook naar leven. Voorzichtigheid is onmisbaar voor een organisatie die opereert op het snijvlak van politiek en economie. Daar hoort veel vergaderen bij en geduldig zoeken naar consensus. Shell is groot, stabiel, geeft zekerheid en vertrouwen. De belegging voor weduwen en wezen. Misschien wat saai, maar de organisatie is er nu eenmaal niet om te amuseren.

De onderzoekers die in opdracht van het energieconcern de problemen in de top en in de rapportage onderzochten ontwaren echter genoeg artistieke kwaliteiten binnen het concern. Allereerst is het vaststellen van gas- en oliereserves net zo goed een kunst als een wetenschap, zo benadrukken zij. Wat volgt is een aaneenschakeling van leugens, gebrekkige geheugens en agressieve boekhoudmethoden. Voormalig bestuurder Walter van de Vijver geeft opdracht een e-mail te vernietigen, zijn toenmalige baas Sir Philip Watts spoort hem aan alle middelen te gebruiken om te kunnen aantonen dat het energieconcern meer olie en gas opspoort dan het opboort. Dat geeft tenslotte de potentie van het concern weer, iets waar beleggers sterk op letten.

De pressie van de baas binnen Shell is groot. In Oman werden te veel energiereserves als `bewezen' beschouwd doordat er zo'n druk van bovenaf kwam, is de verklaring. Natuurlijk, ook directe collega's van Watts en Van de Vijver vergaderden over vele problemen mee. Maar uiteindelijk blijkt ieder voor zijn eigen tuintje verantwoordelijk. Van de Vijver kon naar eigen zeggen alleen zaken doen met zijn baas Watts of de financieel directeur van het concern. En er bestaat een ongeschreven regel binnen het bedrijf dat bestuurders niet op eigen houtje de commissarissen benaderen.

De omgangsvormen binnen de top van Shell zijn niet zo zeer diplomatiek. Het bestuursmodel, met veel macht bij de baas, is eerder Amerikaans te noemen. Shell is niet meer saai, het bedrijf is eerder angstaanjagend avontuurlijk geworden.