Minste van twee kwaden

De nieuwe president van Slowakije, Ivan Gašparovic, was lang de rechterhand van Vladimír Meciar, zijn tegenstander in de verkiezingen van zaterdag. Twee jaar geleden raakten ze in onmin, waarop Gašparovic een eigen partij oprichtte die de kiesdrempel nooit haalde. Nu heeft hij zijn oude meester alsnog verslagen.

De 63-jarige Gašparovic ziet zichzelf graag als architect van de Slowaakse staat. De jurist en strafrechtspecialist leverde een belangrijke bijdrage aan de nieuwe grondwet van het onafhankelijke Slowakije, in 1993, het jaar dat Tsjechoslowakije werd opgesplitst. In de jaren negentig ruimde hij vaak het vuile werk op voor de autoritaire Meciar, die tot 1998 premier was.

Onder Meciar was Gašparovic voorzitter van het parlement. Parlementariërs stonden onder druk en werden zo nodig met oneigenlijke methodes uit het parlement gezet. Talrijke privatiseringen, waarbij miljoenen spoorloos verdwenen, zijn door Gašparovic door het parlement geloodst. De harde hand waarmee Meciar en Gašparovic Slowakije regeerden, stuitte op forse kritiek uit het buitenland. Slowakije liep destijds bijna het lidmaatschap van de Europese Unie en de NAVO mis.

Gašparovic zegt nu dat hij zich niet schaamt voor deze periode, maar dat het hem wel spijt als hij mensen onterecht heeft beschadigd. Hij heeft zich de laatste tijd veelvuldig gedistantieerd van Meciar. Zo heeft hij gezegd dat hij ,,kan luisteren'' en de meningen van andere accepteert. ,,Ik probeer niet autoritair te zijn.''

Gašparovic werd in op 27 maart 1941 geboren in Poltar. Tijdens de Praagse Lente in 1968 sloot hij zich aan bij de communistische partij, die op dat moment onder leiding van Alexander Dubcek het regime probeerde te versoepelen. Na de Sovjet-invasie in augustus 1968 stapte hij uit de partij en ging hij strafrecht doceren aan de universiteit van Bratislava. In 1990 werd hij door oud-dissident en toenmalig president Václav Havel benoemd tot procureur-generaal van Tsjechoslowakije. Twee jaar later sloot hij zich aan bij Meciars Beweging voor een Democratisch Slowakije (HZDS).

In de aanloop tot de parlementsverkiezingen van 2002 kwam het tot een botsing met Meciar, die Gašparovic niet hoger op de kieslijst wilde zetten. Gašparovic ging daarom verder met een eigen partij, de HZD, de Beweging voor een Democratie. Deze partij speelt in Slowakije geen rol van belang en heeft ook geen plaats weten te veroveren in het parlement. De afgelopen twee jaar was het vrijwel stil rondom Gašparovic en zijn partij.

Zijn huidige succes is voor een deel te danken aan SMER, de grootste oppositiepartij van populisten die zich tijdens deze verkiezingen achter Gašparovic heeft geschaard. Verder heeft hij geprofiteerd van de lage opkomst tijdens zowel de eerste als de tweede ronde van de verkiezingen. Maar vooral de impopulariteit van zijn tegenstander, Meciar, heeft hem de zege bezorgd. Gašparovic wordt over het algemeen toch gezien als het minste der kwaden. ,,Meciar verworpen, Gašparovic blijft over'', kopte SME, het belangrijkste dagblad van Slowakije.

Over de ideeën van Gašparovic is weinig bekend. Hoewel hij veel van de economische hervormingen van de huidige centrumrechtse regering verwerpt, heeft hij gisteren ,,in het belang van de Slowaken'' beloofd samen te werken met de regering. Hij is nauw gelieerd aan soms ultra-nationalistische partijen en organisaties die weinig moeten hebben van minderheden in Slowakije, zoals Roma (zigeuners) en Hongaren.

Gašparovic, die in juni aantreedt, besteedt zijn vrije tijd aan houtbewerking, schilderen en jagen.