Het beeld

Thema-avonden zijn een traditie bij de VPRO. Er komt soms geen eind aan en ik herinner me ook veel oeverloze debatten met betrokkenen en deskundigen. Eerlijk gezegd zag ik een beetje op tegen drie uur reflectie op de zorg van babyboomers voor hun hoogbejaarde verwekkers, onder de titel Wat doen wij met onze ouders?

Op de formulering van die vraag na, terecht door Paul Schnabel van het Sociaal Cultureel Planbureau bekritiseerd, omdat het uitgaat van de passiviteit van ouderen, was de angst volledig ongegrond. Je zou deze thema-avond zelfs voorbeeldig kunnen noemen, zowel in het licht van de VPRO-traditie als in vergelijking met de zieligheidscultus op Nederland 1, waar de kankerpatiënten, ernstig zieke kinderen en rouwenden niet van het scherm te branden zijn, en vergeleken met de intermenselijke spektakelzucht (verkrachtingen! relatieleed boven de 120 kilo! plastische chirurgie!) op de commerciële zenders.

Je kunt dus ook op een nuchtere, zorgvuldige, gedoseerde, goed geïnformeerde en desondanks ontroerende manier televisie maken over Alzheimer, Parkinson en de psychologische last in de mantelzorg.

De VPRO onderscheidt zich van nagenoeg alle andere zendgemachtigden door de aangenaam ingehouden toon: geen schreeuwerige voice-over, maar minimale persoonlijke notities op de geluidsband, in één geval (Djoeke Veeninga) ook nog eens heel mooi geformuleerd; geen extreme slachtoffers, maar herkenbaar genuanceerde mensen in beeld, onder wie opvallend veel hoog opgeleiden en vrouwen; geen opgeheven vingertje, geen rommelige discussies, geen enquêtecijfers, maar gemonteerd commentaar van zinnige deskundigen, onder wie de imposant eerlijke columniste Cri Stellweg, die minder bang is voor de dood dan om haar kinderen tot last te zijn. De voortreffelijke korte documentaires hebben als interpunctie zeer geslaagde animaties van Bart van den Berg, een paar gedichten, een gestileerd en gechoreografeerd fictiefragment en enkele hilarische real life sketches (hoe leg je je vader het programmeren van een videorecorder uit, stukjes van een dagelijks telefoongesprek met moeder).

Het gaat nooit alleen maar om de vraag hoe de zorg voor hulpbehoevende ouders te organiseren. Hoogleraar familiezorg Duijnstee stelt terecht dat de mate van zorgbereidheid door kinderen mede afhankelijk is van de zorg die ze zelf vroeger hebben ervaren. Die onderhuidse kwestie resoneert sterk mee in een subliem portret van Hans Simonse, ook eindredacteur van de hele avond, over een dementerende architect, zijn wanhopige echtgenote en zijn resoluut opname bepleitende dochters. Ook in de heel mooie bijdrage van radiojournaliste Veeninga, die haar aftakelende moeder rode kool voert, speelt psychologie de hoofdrol. En dan was er nog het beeld van een Hindoestaanse oma die in bed ligt met een tedere volwassen kleinzoon.

Alle lof voor de VPRO en een discrete thema-avond over liefde en praktische bezwaren. Kom daar maar eens om, in 2004 op de Nederlandse televisie.