De Festival Express gaat weer op tournee

Een legendarisch evenement uit de pophistorie komt weer tot leven, nu de teruggevonden filmopnamen van de Festival Express zijn gereconstrueerd tot een anderhalf uur durende documentaire uit het mythische hippiejaar 1970, waarin Nederland het Kralingen Festival vierde.

`Beter dan Woodstock', zo luidde de consensus bij artiesten en publiek na de legendarische Festival Express-tournee. Van 26 juni tot 4 juli 1970 reisde een bont gezelschap van popmuzikanten per speciaal afgehuurde trein door Canada, waar op enkele pleisterplaatsen (Toronto, Winnipeg en Calgary) concerten werden gegeven. Janis Joplin, The Grateful Dead, The Band, Delaney & Bonny en bluesman Buddy Guy behoorden tot de artiesten die optraden en die onderweg voor het oog van filmcamera's door bleven musiceren, drinken en feestvieren.

Het evenement, dat precies gelijktijdig met het Rotterdamse festival in Kralingen plaatsvond en dat de hippiegedachte van peace, love & music moest uitdragen, kreeg naderhand in de overlevering een bijna mythische status. Niet het minst omdat het filmmateriaal na allerlei financiële kwesties verloren leek te zijn gegaan en Janis Joplin, die tijdens de Festival Express enkele van haar beste concerten gaf, drie maanden nadien stierf aan een overdosis heroïne.

Pas dertig jaar later kwam het inmiddels historische filmmateriaal boven water, toen bleek dat de uit Nederland afkomstige producent Willem Poolman al die tijd kopieën had bewaard. Zijn zoon Gavin en diens jeugdvriend John Trapman haalden het oorspronkelijke filmmateriaal tevoorschijn uit archieven en stoffige kelders en na jaren zoeken hadden ze zo'n vijftig uur film- en geluidsmateriaal. De van The Beatles Anthology bekende regisseur Bob Smeaton en Jimi Hendrix' vroegere geluidsman Eddie Kramer werden ingeschakeld om uit al die stukjes en beetjes een samenhangend geheel te smeden.

De anderhalf uur lange documentaire ging vorig jaar in première op het filmfestival van Toronto en is nu in Nederland te zien, gecombineerd met optredens van de Californische groep Venice, die muziek laat horen `uit de tijd en in de sfeer van de Festival Express'.

,,Regisseur Smeaton vergeleek zijn werk aan de film met een puzzel van tienduizend stukjes en zonder plaatje op de doos'', vertelt de in Nederland gevestigde producent John Trapman. Het resultaat doet niet onder voor Woodstock of Altamont. Dat waren ook evenementen die pas wereldfaam verwierven toen ze als film in de bioscoop te zien waren geweest.

Trapman roemt de naïeve kwaliteit van het filmmateriaal, vastgelegd met een of twee camera's die dicht op de muzikanten in de trein konden komen en die de intieme sfeer niet doorbraken. ,,Nu zou je zo'n evenement met zeven camera's en een uitgebreid lichtplan benaderen. Juist dat primitieve maakt het pure cinema vérité. We konden niet kiezen voor onze favoriete nummers van Janis Joplin of The Grateful Dead, maar we moesten het doen met de fragmenten die we hadden. Van Joplins bekendste nummer Me and Bobby McGee waren geen beelden beschikbaar; alleen het geluid kon onder de aftiteling worden gemonteerd.''

Festival Express is een levendige muziekfilm, juist omdat het een tamelijk vlotte, uit korte fragmenten samengestelde road movie is geworden met een verhaal over artiesten die in de muziek een onderlinge band vinden. De trein-tournee werd achtervolgd door kritische berichten over jongeren die vonden dat hun muziek gratis behoorde te zijn, en dat de 18 dollar entree kon worden omzeild door de toegangshekken neer te halen. De burgemeester van Calgary steunde die gedachtegang en de rollen zijn helemaal omgedraaid als uitgerekend de hippiemuzikant Bob Weir van The Grateful Dead klaagt dat gratis muziek hem geen brood op de plank oplevert. In een gedenkwaardige scène hangen Janis Joplin en Rick Danko van The Band straalbezopen tegen elkaar aan om de folksong Ain't no more cane te brallen, omringd door een hofhouding van bewonderende muzikanten. Het bacchanaal in de trein weerhield Joplin er niet van om op het podium een ijzingwekkend mooi Cry baby te krijsen, smeken en steunen, als een gezaghebbende bluesvrouw die per ongeluk in het lijf van een met veren behangen hippiechick verzeild is geraakt.

Gedanst in de gangpaden werd er niet bij de vertoning in Den Haag, waar de vervormde geluidsweergave te wensen overliet. Popgroep Venice kreeg het veertigpluspubliek wel uit de stoelen met klassiekers van Creedence Clearwater Revival, Sly and the Family Stone en Crosby, Stills, Nash & Young die een bijna authentiek festivalgevoel over het pluche van de Dr. Anton Philipszaal lieten neerdalen. Dat hun doorwrochte close-harmonypop een beetje braaf klonk, had waarschijnlijk te maken met het feit dat Venice lang niet zoveel drank en drugs gebruikt als Janis Joplin, Rick Danko, Richard Manuel en Jerry Garcia; deelnemers aan de Festival Express die hun ruige rock & rollbestaan met de dood hebben moeten bekopen.

Venice Festival Express Special: 20/4 Paradiso Amsterdam; 21/4 Vredenburg Utrecht; 29/4 Oude Luxortheater Rotterdam; 1/5 Groene Engel Oss; 2/5 MEXX Maastricht.