Conflict Zalm en vakbonden om plannen met prepensioen

Als de vakbeweging zich niet houdt aan de afspraak uit het Najaarsakkoord om dit jaar en in 2005 de lonen te bevriezen, zal het kabinet CAO's niet meer algemeen verbindend verklaren voor hele bedrijfstakken. Dat dreigement heeft minister Zalm (Financiën, VVD) gisteren geuit in het televisieprogramma Buitenhof. Hij reageerde daarmee op een plan voor prepensioen en levensloop dat vakcentrale FNV vrijdag met een aantal oppositiepartijen bekendmaakte.

De vakbeweging heeft de nullijn afhankelijk gemaakt van de onderhandelingen met het kabinet over de prepensioenen en de levensloop. Het kabinet deed onlangs een voorstel om het collectieve prepensioen vanaf 63,5 jaar te behouden met daarnaast een individuele spaarregeling voor 2,1 jaar verlof. In dit plan kunnen werknemers uit de collectieve prepensioenregeling stappen. In het nieuwe plan van FNV en oppositiepartijen mag dat niet. Dit voorstel voorziet in een gecombineerde, collectieve regeling voor prepensioen en levensloop voor vijf jaar verlof tegen 70 procent van het loon. Minister De Geus (Sociale Zaken, CDA) wees het plan vrijdag direct van de hand en dreigde met afschaffing van de fiscale regeling voor het prepensioen. Zalm steunt hem hierin.

Volgens R. van het Kaar, onderzoeker van het Hugo Sinzheimer Instituut van de Universiteit van Amsterdam dat onderzoek doet naar arbeid en recht, is het nog nooit gebeurd dat CAO's niet algemeen verbindend werden verklaard om beleidsredenen. Eerdere kabinetten hebben daar wel vaker mee gedreigd. Zalm deed dit voor het eerst in 1992, toen hij wilde dat de laagste loonschalen in CAO's dichter bij het minimumloon zouden komen te liggen. ,,De jaren daarna daalden die van 110 procent van het minimumloon naar 104 procent'', zegt Van het Kaar. ,,Maar of dat het effect was van Zalms dreigement of de economische realiteit, kan ik niet zeggen.''

Overigens wordt volgens hem de brede dekking van CAO's (86 procent van alle werknemers) maar beperkt veroorzaakt door algemeenverbindendverklaringen. Belangrijker is de in iedere CAO opgenomen verplichting voor werkgevers om de CAO-voorwaarden aan alle werknemers aan te bieden, ook als ze niet zijn aangesloten bij een vakbond. Daardoor valt al tussen de 75 en 80 procent van hen onder de werking van een CAO. Vandaag praten de sociale partners verder over de prepensioenen, morgen praten ze met de regering.