Blair: referendum over EU-grondwet

De Britse regering zal toch een referendum houden over een nieuwe grondwet van de Europese Unie als de lidstaten daarover een akkoord bereiken.

In Nederland wil een meerderheid in de Tweede Kamer in november een referendum over ratificatie van de Europese grondwet houden als er op de Europese top in juni overeenstemming over de tekst daarvan zou worden bereikt, zo bleek vanochtend.

Premier Blair, die een referendum eerder categorisch heeft uitgesloten, zal het besluit naar verwachting later deze week bekendmaken. Zijn ommezwaai, die wordt gekenschetst als de meest radicale sinds hij in 1997 premier werd, is verwelkomd door de Conservatieve Partij en de Liberal Democrats. De twee grootste oppositiepartijen, gesteund door sommige Labour-politici, vragen al langer om een referendum, zij het met uiteenlopende argumenten.

Met de belofte zet Blair na de cruciale stemming over Irak opnieuw zijn premierschap op het spel. Winnen is ook van vitaal belang om op termijn toetreding tot de euro mogelijk te maken. Wanneer het referendum over de Europese grondwet wordt gehouden, is nog onzeker. Aangenomen wordt dat de regering het om strategische en praktische redenen pas wil uitschrijven na de verkiezingen, die voorjaar 2005 worden verwacht. Volgens peilingen zou nu een kleine meerderheid van de Britten de constitutie verwerpen.

De Britse regering sloot een referendum tot nu toe uit, omdat een nieuwe grondwet de relatie met de EU niet fundamenteel zou wijzigen, maar ,,slechts losse eindjes vastknoopt'' door bestaande verdragen in één raamwerk onder te brengen.

Premier Blair heeft tot dusver steeds gezegd dat een referendum over een EU-grondwet niet nodig was en dat volstaan kon worden met een oordeel van het Britse parlement.

De Tories houden echter staande dat de EU wel fundamenteel verandert, onder meer door nieuwe bevoegdheden in het buitenlands beleid. ,,De grondwet helpt de EU van een `Europa der naties' een `natie-Europa' te worden'', zei buitenlandwoordvoerder Michael Ancram. Zijn partij voelt zich in toenemende mate door de publieke opinie gesteund. Naar verluidt heeft Rupert Murdoch, eigenaar van de grootste tabloid-krant, The Sun, gedreigd zijn steun aan Blair in te trekken als er geen referendum komt. De kwestie dreigde Labour zwaar te beschadigen bij de Europese verkiezingen, op 10 juni, vlak voor het verwachte akkoord over de constitutie. Ook leek een blokkade van de grondwet door het Hogerhuis, dat de constitutie moet ratificeren, waarschijnlijker zonder plebisciet.

Blairs belofte moet de Tories een hoeksteen van hun campagne ontnemen. De eurosceptische pers verdenkt Blair er echter van dat hij zal beloven een referendum te houden in het begin van de volgende parlementstermijn in de hoop dat een ander Europees land de constitutie dan al zal hebben verworpen. ,,Wij willen NU een referendum'', aldus The Sun vanochtend. Dat lijkt echter praktisch uitgesloten, omdat de ratificatieprocedure tot volgend jaar kan duren, terwijl er ook nog minimaal tien weken tijd moet zijn voor een campagne.

De Britse positie om het referendum uit te sluiten werd steeds moeilijker houdbaar sinds Spanje zijn verzet tegen de ontwerpconstitutie opgaf na de regeringswisseling in maart. Bovendien hebben de Tories hun verzet verhard met de belofte de constitutie open te breken en ook opnieuw te onderhandelen over de verdragen die eraan ten grondslag liggen.

Het aanstaande besluit verhoogt de druk op andere landen hetzelfde te doen, waaronder Frankrijk, Duitsland, Italië en Nederland. Denemarken, Ierland, Luxemburg, Portugal en Spanje houden zeker een referendum als er een EU-grondwet komt.

TWEEDE KAMER pagina 3