Bejaardenwas

Bejaardenwas.Ook taal ligt op straat. Een paar dagen geleden zag ik een vrachtwagen van een bedrijf dat is gespecialiseerd in `wasverzorging'. Op de laadklep stond wat ze zoal deden: ziekenhuiswas, hotelwas en bejaardenwas. Bejaardenwas, hoe verzin je het! Ik weet niet hoelang dat bedrijf al bestaat, misschien doen ze al decennialang bejaardenwas, maar dan wordt het toch hoog tijd om daar een ander woord voor te verzinnen. Ik bedoel: al heel lang worden mensen niet meer bejaard, zij worden oud. Zij gaan ook niet meer naar een bejaardentehuis, maar naar een verzorgingstehuis, of naar een aanleuningwoning of iets dergelijks. Bejaard is uit – en daarom heeft het Algemeen Dagblad vorige week na zo'n 300 lezersklachten besloten het woord bejaarden niet langer te gebruiken.

Bejaardenwas heeft iets smoezeligs. Het is een woord dat ruikt naar vieze onderbroeken, naar incontinentie en naar volgepoepte lakens. Van mij hoef je geen woorden te verzinnen die verbloemen dat de ouderdom met gebreken komt, maar zelden heb ik een woord gezien dat mij nieuw voorkomt, terwijl het toch zo volkomen uit de pas loopt met hedendaagse maatschappelijke opvattingen. Ziekenhuiswas, hotelwas en bejaardenwas – het komt allemaal neer op véél was, grote partijen wasgoed. Wie er eerst in dat wasgoed heeft rondgelopen of gelegen, en of dit was omdat zij ziek, bejaard of een dagje uit waren, lijkt mij een stuk minder relevant.

Hersentikfout. Veel lezers van deze krant maken zich druk over tik- en schrijffouten in dagbladen. Ik krijg geregeld te horen dat NRC Handelsblad op dit punt beduidend slechter scoort dan andere kranten, maar dat geloof ik pas als die bewering met cijfers en voorbeelden wordt onderbouwd.

Bij toeval stuitte ik onlangs op een interessante tikfout die héél erg vaak in kranten voorkomt. Echt honderden keren, en niet alleen in deze krant, maar ook bij alle concurrenten. Ik geef drie voorbeeldzinnen. ,,De dader had gebruikt gemaakt van een zeven-millimeter-geweer met geluiddemper'' (Het Parool); ,,Voor het onderzoek heeft men onder meer gebruikt gemaakt van een regionaal klimaatmodel'' (Trouw); ,,Nederland heeft nog nooit van het vetorecht gebruikt gemaakt'' (de Volkskrant).

Als je die zinnen bij elkaar ziet is onmiddellijk duidelijk wat er misgaat: waar gebruikt gemaakt staat, had gebruikgemaakt moeten staan, dus gebruik zonder t.

Waarom gaat dit zo vaak fout? Ik vermoed dat dit de schuld is van onze hersens. Ik denk dat onze hersens een stapje op onze vingers voorlopen als wij een tekst uittikken. Het zou mij niet verbazen als dit maar een klein stapje is – zeg acht of tien posities. Wij willen gebruik tikken, maar omdat er bij gemaakt een t achter de k komt, zetten we die van de weeromstuit alvast achter gebruik. Kennelijk gebeurt er bij het lezen iets vergelijkbaars, anders zou ik niet kunnen verklaren waarom nou juist deze fout honderden keren over het hoofd wordt gezien: eerst door de auteur en vervolgens door een of meer eindredacteuren. Of veel lezers deze veelvoorkomende fout al was opgevallen, is mij niet bekend: hij is mij nooit gemeld, terwijl lezers geregeld hun gal spuwen over allerhande foutjes die met name in deze krant te vinden zijn.

Sjasselewiebenen. De afgelopen jaren is mij een paar keer gevraagd of ik het woord sjasselewiebenen ken. Nee, dat kende ik niet, en ik heb het ook niet in de woordenboeken kunnen vinden, maar inmiddels weet ik dat het `kromme benen' betekent. ,,Van iemand met een waaierige manier van bewegen, breedsporig en weinig strak, kun je zeggen dat hij met sjasselewiebenen loopt'', schreef een informant. Ik denk dat ik weet waar dit volkswoord vandaan komt, maar eerst wil ik graag weten of er andere lezers zijn die het kennen. En zo ja, waar en wanneer heeft u het gehoord en hoe gebruikt u het? Spelling en vorm lopen uiteen, ik kwam het ook tegen als sasselewasbenen. Ik hou me aanbevolen voor meer informatie.

Reacties naar de Achterpagina of naar

sanders@nrc.nl. Zie ook Woordhoek op donderdag op www.nrc.nl