Wat wil de wereldterrorist?

Dit is het tijdperk van de moslimterrorist. Overal in de wereld kan hij toeslaan – gisteren was hij actief in Madrid, eergisteren in Istanbul en morgen misschien in Bagdad, Jeruzalem of Londen. Ogenschijnlijk onaangedaan door de oorlog tegen terreur die de Amerikaanse president Bush begon na de aanslagen van 11 september 2001, zoekt hij een doel waar hij zoveel mogelijk burgers kan treffen.

Soms faalt hij. Deze week nog maakte de Jordaanse koning Abdallah II bekend dat in zijn land een terreurdaad was verijdeld die duizenden mensen het leven had kunnen kosten. In de Saoedische hoofdstad Riad werden dinsdag verschillende autobommen ontmanteld voor ze tot ontploffing konden komen. In Boedapest werd woensdag een complot verijdeld om het Holocaust Museum op te blazen. Maar haast elke dag vallen ergens in de wereld doden bij een geslaagde terreuraanslag door moslimextremisten.

,,Het doel van de terroristen is verdeeldheid te bevorderen tussen islam en het Westen, en de retoriek te voeden van een botsing van beschavingen'', zo verklaarde de Britse minister van Buitenlandse Zaken Jack Straw drie weken geleden tijdens een symposium in Kopenhagen dat geheel was gewijd aan terrorisme en de strijd daartegen.

Daarom heeft de global terrorist, de wereldterrorist, volgens Straw de aanslagen gepleegd van vorig jaar mei in Casablanca en die van november in Istanbul. Daarom heeft hij toegeslagen in Kenia, Tanzania, Indonesië en Jemen. Daarom is hij verantwoordelijk voor de dood van 44 Indiërs in Bombay in augustus. In Irak heeft hij gelovigen en politiemannen vermoord, en burgers in dienst van de Verenigde Naties, een Duitse en een Nederlandse ingenieur en twee Finse staatsburgers.

Althans, dat zegt minister Straw.

Heeft hij gelijk?

Loopt er een wereldterrorist rond die verantwoordelijk is voor al dit geweld? Bestaat er een groot islamitisch bedrijfsplan om een wereldwijde godsdienstoorlog te ontketenen door middel van bommen in Spaanse treinen, mortieren in Irak, zelfmoordaanslagen in Saoedi-Arabië en alles wat zich heeft afgespeeld en nog komt aan terreur in winkelcentra en restaurants? Zit Osama bin Laden in zijn directiekamer te werken aan de clash of civilizations? Deze week kwam er weer een aan Bin Laden toegeschreven geluidsband binnen bij Arabische televisiezenders met een aanbod aan Europa voor een bestand. Voorwaarde was dat alle Europese troepen uit islamitische landen – lees: Irak – werden teruggetrokken.

In de schimmige wereld van het terrorisme zijn de veronderstellingen talrijk en de feiten schaars. Feiten zijn allereerst de aanslagen zelf. Ten minste 393 maal sinds 11 september 2001 doodden moslimterroristen bij een aanslag ergens ter wereld een burger, blijkt uit een van-dag-tot-dag-inventarisatie van deze krant (pagina 38). De aanslagen hadden vooral plaats in Irak, Pakistan en India, Algerije en Israël. In totaal vielen daarbij 7.085 doden en 10.132 gewonden. De daders voerden onder andere zelfmoordaanslagen (120) en beschietingen (101) uit. Maar ook bomaanslagen, ontvoeringen, raketaanvallen en moorden staan op hun repertoire. Veel van de terreuracties zijn het werk van de Palestijnse organisatie Hamas, de Algerijnse GIA en Lashkar e Tayyiba, een beweging in Kashmir op de grens van India en Pakistan. Van de slachtoffers is de grootste groep, net als van de daders, moslim. Dat is eveneens een feit. Over de daders en opdrachtgevers bestaat al veel minder duidelijkheid, en nog minder over hun eventuele masterplan.

Als je de brij van moslimextremistisch geweld van dichterbij beziet, valt een grof onderscheid op tussen bilaterale en globale terreur. Bilaterale terreur zijn de zelfmoordacties van de Tsjetsjenen tegen Rusland en die van de Palestijnen tegen Israël. De daders hebben duidelijk gemaakt wat het motief is voor hun terreur: een wapen in de strijd tegen de Russische respectievelijk Israëlische bezetting van hun land. Al-Qaedaleider Bin Laden, de grote inspirator van de wereldterrorist, heeft in zijn vele boodschappen en oproepen tot de heilige strijd vaak verwezen naar de verdoemde joodse bezetting van islamitisch land. Maar de wereldterrorist zelf is nog niet gesignaleerd in Palestina.

De verleiding is groot om wat er aan moslimterreur overblijft na aftrek van wat Hamas of specifiek Tsjetsjeens is onder te brengen in een groot en wijdverbreid Al-Qaedacomplot. Deze theorie wordt bijvoorbeeld gevoed door de Amerikaanse autoriteiten in Irak, die een aanzienlijk deel van het geweld in Irak toeschrijven aan de Jordaanse terrorist Abu Musab al-Zarqawi. Zarqawi, aldus de Amerikanen, onderhoudt banden met Al-Qaeda – hij is de man die in de getuigenis van minister van Buitenlandse Zaken Colin Powell in de VN-Veiligheidsraad vóór de oorlog met Irak de veronderstelde banden verpersoonlijkte tussen Saddam Hussein en Al-Qaeda. Nu probeert hij volgens Amerikaanse woordvoerders een burgeroorlog uit te lokken in Irak. In een brief van 17 kantjes op cd-rom die in februari door de Amerikaanse autoriteiten in Irak is gevonden, beroemt hij zich erop al 25 aanslagen in Irak te hebben gepleegd. Deze week maakten de Amerikanen bekend Zarqawi in of in de buurt van Falluja te vermoeden, waar sunnitische extremisten tegen Amerikaanse mariniers vechten.

De vele boodschappen en claims die in naam van Al-Qaeda op internet en op de fax worden gezet lijken eveneens in de richting van Bin Ladens directiekamer te wijzen. In boodschappen van verschillende afzenders werd bijvoorbeeld Al-Qaeda gekoppeld aan de bomaanslagen van 11 maart in vier treinen in Madrid – in verband waarmee een Marokkaanse functionaris ook weer Zarqawi's naam noemde. Ook een amateuristische aanslag op een vrijmetselaarsloge in Istanbul, waarbij de twee daders te vroeg ontploften, en bosbranden in Californië zijn namens Al-Qaeda geclaimd. Welke aanslag niet eigenlijk? ,,O mujahedeen [islamitische strijder], vecht overal tegen de Amerikanen en vecht met al uw macht en vermogen. Terroriseer hen, zoals zij uw broeders hebben geterroriseerd'', zo spoorde een gemaskerde man zijn medestanders deze week aan op een video-opname die op een extremistische website werd getoond. De man beweerde Abdulaziz al-Muqrin te zijn, een Al-Qaedastrijder die in Saoedi-Arabië wordt gezocht in verband met de zelfmoordaanslagen in Riad die vorig jaar mei ongeveer 50 mensen het leven kostten.

Maar hoe hard is het bewijs dat Zarqawi of Muqrin actief is in dienst van een masterplan van Bin Laden? E-mail, fax en video zijn geduldig: zat Muqrin achter dat masker? Zarqawi's brief was niet ondertekend, en hebben de rebellen in Falluja Al-Qaeda nodig? De Amerikaanse beschuldiging ging niet vergezeld van bewijs.

Feiten worden nu verschaft door de verschillende veiligheidsdiensten die zich onder druk van aanslagen of de dreiging daarvan concentreren op het moslimterrorisme. De Spaanse politie bijvoorbeeld heeft inmiddels 24 mensen, in meerderheid Marokkanen, opgepakt sinds de aanslagen van 11 maart. Zeven bliezen zich op om arrestatie te voorkomen. De voorlopige conclusie van de onderzoekers, aldus minister van Binnenlandse Zaken Angel Acebes eerder deze week, is dat de daders in drie groepen waren verdeeld: een kerngroep van islamitische radicalen, een tweede groep van uitvoerders en een derde van `gewone criminelen' die de explosieven hadden geregeld in ruil voor drugs. Er worden sporen naar zes landen gevolgd: de internationale connectie van de global terrorist.

Maar is Madrid, of andere moslimterreur, onverdund Al-Qaeda? Of zijn vroegere associés of bijkantoren van Bin Laden na de vernietiging van het hoofdkantoor in Afghanistan voor eigen rekening gaan werken? En als dat zo zou zijn, worden zij nog steeds geïnspireerd door de Al-Qaedagedachte of hebben zij een ander motief? De komende weken zullen correspondenten en redacteuren in een serie artikelen proberen zoveel mogelijk antwoorden te vinden.