Scheiden in een wip

Wanneer twee mensen trouwen of een geregistreerd partnerschap aangaan, fuseren er twee bedrijfjes en ontstaan er morele, financiële en wettelijke rechten en verplichtingen, zoals de wederzijdse onderhoudsplicht, de gemeenschap van goederen, het medehuurderschap, de rechten van de langstlevende partner, de familierechtelijke betrekkingen tot de uit het huwelijk geboren kinderen enzovoort. Van sommige mogen de partners afwijken via huwelijkse voorwaarden. Alles bij elkaar kan zo'n verbintenis ongemerkt uitgroeien tot een complex geheel, een heus familiebedrijf.

Dat wordt pas duidelijk bij een (echt-)scheiding. De gefuseerde ondernemingen defuseren en verdelen hun lusten en lasten, vaak met het mes op tafel, blijkt uit lezersreacties. Daaruit komt naar voren dat de vrouw meestal aan het kortste eind trekt en achterblijft met de kinderen, de echtelijke woning en relatief veel lasten en weinig lusten.

Om een eerlijke scheiding te garanderen heeft de wetgever allerlei bepalingen opgesteld. Een ervan is dat de rechter zich uitspreekt over een breuk. Dat is goed, hoewel een beetje overbodig wanneer partijen het eens zijn en de situatie simpel is; geen kinderen, geen eigen huis, beiden voldoende inkomen en huwelijkse voorwaarden.

De uitweg via een rechter kan lang en hobbelig zijn. Vandaar dat men een sluiproute neemt. Geregistreerde partners kunnen namelijk hun band met onderling goedvinden verbreken (circa 4.000 keer in 2003) door een overeenkomst (met hun afspraken) op te stellen via een advocaat of een notaris en diens verklaring daarna voor te leggen aan de burgerlijke stand. Scheiden in een wip en lekker goedkoop. Er zit nog een aantrekkelijke kant aan deze procedure. Sinds 1 april 2001 kunnen gehuwden hun verbintenis bij hun gemeente vlug en voordelig om laten zetten in een partnerschap, om dat buiten de rechter om even zo snel te laten ontbinden.

Minister Donner van Justitie wil, zo schrijft hij deze week in een beleidsbrief over scheidings- en omgangsregelingen aan de Kamer, om verschillende redenen een eind maken aan de flitsscheiding. Hij vindt het huwelijk een verbintenis met een bijzondere betekenis, die je niet als een gewoon contract kan ontbinden. Helemaal eens. Je kan tegenwoordig via gespecialiseerde juristen makkelijker en goedkoper scheiden dan je levensverzekering afkopen of je hypotheek oversluiten, want daar helpt niemand je bij.

Waar zit de pijn, volgens de minister? Bijvoorbeeld voor een standaard gezin met een kostwinnende man, een vrouw die voor de kinderen zorgt, af en toe ergens werkt en met een eigen huis. In een echtscheidingsprocedure moeten de partners aan de rechter opgeven over welke punten ze het eens zijn. De invulling van het ouderlijk gezag, het gebruik van de woning, het verdelen van de bezittingen en schulden, de alimentatie enzovoort. Die punten bieden de rechter enig houvast voor een beslissing.

Die uitspraak kan voor een dominante man, die zijn belang vooropstelt, slecht uitpakken. Dus verzint hij een list en overtuigt zijn ex in spe ervan dat omzetting naar een partnerschap en flitsscheiding vele voordelen bieden. Althans voor hem, maar dat vertelt hij niet. Hoe ziet het er werkelijk uit?

Bij het ontbinden van een partnerschap kan je geen voorzieningen rond de kinderen treffen. Die zijn door de wetgever uitgesloten, omdat er geen automatische (wettelijke) band ontstaat tussen de vader en het dan geboren kind. Daarbij zijn de regels voor het levensonderhoud en de alimentatie niet van toepassing op een ontbonden partnerschap. Dan sta je als vrouw mooi in de kou.

Ook Europees gezien levert scheiden buiten de rechter om problemen op, als je in bepaalde landen (onder meer Duitsland) wilt hertrouwen. De betreffende wet kent de snelle scheiding niet en ziet de hertrouwer als een bigamist.

Kortom: Donner heeft gelijk, maar een mogelijke meerderheid in de Tweede Kamer wil hem dwarszitten. De VVD gaat zelfs verder en wil dat gehuwden ook kunnen flitsen, dus zonder de partnerschaproute. Wat een ellende. Je vraagt je af wie de VVD in dezen vertegenwoordigt. (op www.justitie.nl/publiek staat veel informatie over scheiden en over gerelateerde websites, onder meer die van de gespecialiseerde advocaten).