Rita Kok redde kabinet-Lubbers

Maandag verschijnt het boek `Getrouwd met de premier, De first lady's van Nederland'. Hoe Rita Kok een kabinet redde.

Als zijn vrouw Rita Kok niet had ingegrepen, was Wim Kok in augustus 1991 afgetreden als partijleider van de PvdA en was het derde kabinet Lubbers gevallen. Dat zegt Jacques Wallage, destijds staatssecretaris van Onderwijs. Kok was die zomer in conflict geraakt met de PvdA-fractie omdat hij als minister van Financiën en vice-premier wilde ingrijpen in de hoogte en duur van de WAO-uitkeringen, ook van arbeidsongeschikten die al in de WAO zaten. Een meerderheid in de PvdA-fractie was hiertegen, net als het PvdA-partijbestuur.

,,Ik zat er helemaal doorheen. Ieder heuveltje was me te hoog'', zegt Wim Kok in het boek Getrouwd met de premier, De first lady's van Nederland, dat maandag verschijnt. ,,Ik ben die zomer dichtbij het besluit geweest: nu kan ik echt niet meer verder.'' ,,Hij vond het heel erg'', zegt Rita Kok nu. ,,En ik leed met hem mee, maandenlang een spanning door ons hele lijf.''

Toen zij geen uitweg zag, belde zij Jacques Wallage. Wallage: ,,Ze zei: `ik heb grote zorgen over Wim. Kun je niet even komen?' Even later trof ik een zeer sombere Kok aan op de keukenkruk. Hij zei: `Dit trek ik niet meer'. En ik wist dat hij de conclusie zou trekken: ik moet stoppen. Dat had tot de val van het kabinet geleid.''

Wallage nam het initiatief tot het organiseren van een buitengewoon partijcongres, dat een maand later plaatshad. Daar stemde een ruime meerderheid van de PvdA-leden voor het aanblijven van Kok als partijleider en kon hij doorgaan als minister van Financiën en vice-premier. ,,Rita heeft mij erop gewezen dat je nooit ergens een punt achter mag zetten zonder dat je ook echt je positie hebt verdedigd'', zegt Kok nu.

Rita bleef als premiersvrouw buiten de schijnwerpers, maar tegenover haar man stak ze haar mening niet onder stoelen of banken. Tijdens de formatieonderhandelingen voor Paars I zei ze tegen Kok: ,,Je kunt het oneens zijn met de VVD, maar je weet wel wat je eraan hebt.'' Wim Kok: ,,Het CDA of bepaald gedrag in het CDA roept bij haar iets meer weerstand op dan bij mij.''

Na 11/9 2001 heerste er `een constante spanning' in huize Kok. Kok zag zoveel mogelijk af van buitenlandse reizen. ,,Er was ook in Nederland een grote mate van onverdraagzaamheid'', zegt hij nu. ,,Ik voelde dat ik nodig was.''

Na de moord op Fortuyn werd het echtpaar 's nachts bedreigd. Onder hun slaapkamerraam stonden twee mannen. `Kok moordenaar!', schreeuwde een van hen. Rita Kok: ,,Dat kwam zo hard aan. Ik heb niet geweten dat ik zo kwetsbaar was.'' De volgende morgen zei ze tegen Wim Kok: ,,Als dit nog een keer gebeurt, ga ik verhuizen.''

Een leven met de premier: pagina 41