Onder de rook van Schiphol zuchten werkloze KLM'ers over de royale bonussen die hun baas opstrijkt

Krijgt de hoogste KLM-baas Leo van Wijk ontslag als hij zijn bonussen verdeelt? Maarten Huygen gelooft er niets van.

In het zonnige achtertuintje aan een steigertje met een visbootje achter een geschakelde woning in Uithoorn, vlakbij Schiphol, lijkt er niets aan de hand.

Tot september blijft de 55-jarige ladingspecialist Juurd Westera in vaste dienst bij de KLM als `overtollige' die niet meer op zijn werk mag komen en elders een baan moet zoeken. Tot nu toe lukt dat Westera en zijn vele honderden lotgenoten niet best, want er zijn een half miljoen andere werkzoekenden.

Na september moet Westera met zijn lotgenoten alleen verder met een suppletie van in totaal 27.000 euro voor vijf jaar op zijn WW-uitkering tot zijn KLM-pensioen ingaat. En met zijn vaste dinsdag-lunchclub van drie ontslagen collega's heeft hij inmiddels uitgerekend dat de gebezigde term `gouden handdruk' niet opgaat. Hij zal aanzienlijk minder krijgen dan de voorgespiegelde 80 procent van zijn laatstverdiende loon, zegt hij. Als de termijn voor de WW-uitkering wordt verkort, moet hij zelfs zijn huis met steigertje en al verkopen.

De hoogste baas van de KLM, Leo van Wijk, kent alleen meevallers. In de rampperiode 2001 tot 2002, toen Westera en zijn collega's begrepen dat het niet zo goed ging met de KLM, kreeg Van Wijk zelfs totaal 2,3 miljoen euro, waarvan 1,5 miljoen stortingen voor een pensioengat en een bonus van 294.000 euro. Wat voor een pensioengat mag dat wel niet zijn voor iemand die bijna even lang in dienst is bij de KLM als Westera? Waarom moesten Van Wijk en zijn directieleden als enigen worden uitgezonderd van de slechte tijden na 11/9? Toen Van Wijk het jaar daarop de hem gestelde doelen niet haalde, kreeg hij om mysterieuze redenen een loonsverhoging tot 628.000 euro en een nog hogere bonus. En nu wordt zijn haperende luchtvaartmaatschappij overgenomen voor een bedrag dat nog niet eens de helft is van het eigen vermogen. Het kleine Ryanair is tien keer zoveel waard.

De overname van KLM door Air France is misschien verstandig, maar getuigt niet van succes. Toch zijn Van Wijk en zijn collega's drie jaarlijkse bonussen van 20, 30 en 50 procent in het vooruitzicht gesteld.

Die bonussen gaan de bonden te ver, nu dagelijks nieuwe ontslagen vallen en een nieuwe loonronde voor gewone werknemers acht maanden is uitgesteld. Volgende week maandag gaan leden demonstreren voor de KLM-aandeelhoudersvergadering over de overname. Volgens Ingeborg Baltussen van het CNV moeten de bonussen worden verdeeld onder alle werknemers. Van Wijk, die al twee keer zoveel verdient als de directeur van de overnemende partij, Air France, vindt dat hij de bonussen moet aannemen, omdat hij zich daarmee verplicht tot de doelstellingen van Air France. Zou hij worden ontslagen als hij de bonussen verdeelt? Ik geloof er niets van. Evengoed kan hij loonsverlaging vragen als hij de gestelde doelen niet haalt.

De overbetaling van Van Wijk is typerend voor een Nederlandse ziekte waar historici zich later over zullen verbazen: beursgenoteerde bedrijven doen het internationaal gezien slecht en er komen steeds meer schandalen aan het licht, maar topmanagers – altijd mannen – krijgen steeds hogere inkomens van hun kleine kring golfvriendjes bij de Raad van Commissarissen. Zij zijn de kapiteins die in geval van nood als eersten veilig het schip kunnen verlaten. Bij de snel stijgende werkloosheid (nu 6,6 procent) begint dat in het oog te lopen.

Zou het graaien oorzaak zijn van de slechte prestaties? Ahold ging bijna failliet aan het kunstmatig oppompen van de winst en de bonussen. Shell-managers kregen bonussen voor het overschatten van hun voorraden en zo verspeelde het bedrijf zijn goede naam. Deze week was de top van KPN aan de beurt voor een nieuwe superbonusronde. Toch hebben niet de directeuren maar de belastingbetalers en de vaste telefoonabonnees de KPN van een eerder bankroet ten gevolge van overmoed gered. Beheerders van rijke pensioenfondsen klagen openlijk over de gevolgen van het zelfverrijkende gedrag van topmensen, maar ze gebruiken hun macht als grootaandeelhouders niet om de bedrijven te corrigeren. Het gaat gewoon door.

Van Wijk heeft veel geld verloren aan foute overnames en fusies. Hij moest aan Al Italia 279 miljoen euro schadevergoeding betalen voor een mislukt samenwerkingsverband. Een Amerikaanse manager zou allang zijn opgestapt voor een dergelijke blunder. Zoniet Van Wijk. Hij wordt naar `internationale' normen beloond, maar loopt geen internationale risico's. KLM is geen internationaal bedrijf maar kwijnende Hollandse glorie. Van Wijk komt voort uit de rangen van KLM. Westera en zijn vriend vertellen vol trots hoe zij hem hebben opgeleid bij de afdeling cargo. ,,Wij hebben hem nog in korte broek gezien'', zeggen ze. Van Wijk was niet zo'n afstandelijke bedrijfskundige uit Nijenrode maar hij luisterde naar iedereen en hij had organisatietalent. Een echte mensen-manager, door en door KLM'er, vinden Westera en zijn vriend.

Hoe kan die man zich nu zo verrijken, vragen ze zich af. Hij staat nu met de rug naar zijn bedrijf. Lukraak mensen ontslaan om aan Air France te laten zien hoe ferm hij is. Een Faustiaans pact: hoe meer ontslagen, des te hoger de bonus. `Synergie' met Air France heet dat.

In het KLM-blad, De Wolkenridder, schreef Van Wijk in een open brief aan zijn allang overleden roemrijke voorganger, Albert Plesman, hoe erg hij het vond dat hij nu zoveel mensen moest ontslaan. Westera en zijn vrienden gruwden ervan. Plesman was geen gewone, vervangbare werknemer zoals Van Wijk, maar hij nam het initiatief tot de oprichting van de KLM. In tegenstelling tot Van Wijk die banen opheft, creëerde Plesman werkgelegenheid. Westera en de meeste van zijn ontslagen collega's maken nu een grotere crisis door dan Van Wijk ooit heeft gekend. Ze krijgen er geen bonus voor. Westera heeft inmiddels vrijwilligerswerk gevonden. Terwijl Van Wijk bij zijn mogelijke pensioen over vier jaar zijn best zal moeten doen om naast zijn commissariaten al die verworven miljoenen te beleggen of op te maken, zal Westera een paar dagen in de week zorgen voor demente bejaarden. Zomaar, voor niets.