Liefde en kinderopvang. Eenakter voor twee heren

Kinderopvang staat woensdag op de agenda van de Tweede Kamer. Hoe vrij moeten ouders zijn in het regelen van opvang? Annemiek Neefjes spreekt alvast met twee kemphanen over deze kwestie:

DE SPELERS

Peter Cuyvers, pedagoog en directeur van onderzoeksbureau Family Facts.

Aantal kinderen: 6

Wie zorgt voor hen? De eerste jaren van hun leven zorgden hij en zijn vrouw voor ze. De jonge ouders studeerden beiden en hadden daarnaast kleine baantjes, ze konden met weinig geld toe. Nu combineert hij zijn eigen bedrijf met `eerlijk gezegd kleine' gezinstaken. Zijn vrouw is fulltime thuis.

Louis Tavecchio, hoogleraar Pedagogische Aspecten van de Kinderopvang aan de Universiteit van Amsterdam

Aantal kinderen: 3

Wie zorgt voor hen? Ze gingen, twintig jaar geleden, drie dagen per week naar een gastgezin. Tavecchio weet nog dat mensen soms tegen zijn vrouw zeiden: kunt u het eigenlijk wel maken dat u werkt? `In sommige kringen wordt er trouwens nog altijd zo over gedacht.'

DE PLAATS

Café Dantzig in Amsterdam, aan de Amstel

DE UITGANGSPUNTEN

Cuyvers vindt dat ouders veel meer betrokken zouden moeten zijn bij de opvang van hun kinderen. Kinderopvang kun je bijvoorbeeld in de vorm van coöperaties organiseren, waarbij de ouders zélf op de kinderen passen, naar het voorbeeld van de Franse crèches parentales. Ouders zouden de eindverantwoordelijkheid moeten hebben in de formele kinderopvang. Cuyvers stapte vijf jaar geleden over van de PvdA naar het CDA. Voor die laatste partij heeft hij onderzoek verricht naar kinderopvang.

Tavecchio is een fervent pleitbezorger van kinderopvang buitenshuis. Voor de Wet Basisvoorziening Kinderopvang (WBK, zie kader) die woensdag in de Tweede Kamer wordt besproken, formuleerde hij pedagogische kwaliteitsregels. Ze zouden een belangrijk onderdeel van de wet worden. Nu lijkt al het werk voor niks geweest. Want precies deze regels zijn door de huidige regering uit de wet geschrapt. Kunnen ondernemers van kinderopvang de kwaliteit zelf wel bepalen? Tavecchio: `Ik vind dat een beangstigend idee. We laten de slager toch ook niet zijn eigen vlees keuren?'

DE TWEESTRIJD

Tavecchio ziet weinig in Cuyvers' Franse model, met ouders die in coöperaties zelf voor de kinderopvang zorgen. Volgens Tavecchio is zo'n aanpak een stap terug in de tijd: ,,De uitvoering van dit soort initiatieven zal toch vooral op vrouwen neerkomen, terwijl ze met de emancipatie juist vrijheden hebben verworven.''

Cuyvers ziet weinig in de door de staat opgelegde pedagogische kwaliteitsregels bij kinderopvang, waar Tavecchio zich zo sterk voor maakt. Cuyvers is tegen iedere vorm van `staatscontrole'. Hij wil nog wel een stap verder gaan: 'Op dit moment is er maar één schamele oplossing voor kinderen van werkende ouders: de kinderopvang. Maar wees eerlijk, niemand kiest daar toch vrijwillig voor? Als ouders niet werkten, zouden ze hun kinderen gewoon thuis houden. Kinderopvang is een noodzakelijk kwaad.'

Tavecchio: ,,In wat je zegt klinkt ook een misplaatste idealisering van het gezin door. Vergis je niet, de meeste kindermishandeling komt voor in het opvoedingsmilieu van het gezin. Ruim dertig procent van de kinderen heeft niet zo'n veilige relatie met in ieder geval een van de ouders. Een veilige relatie met een leidster kan dan compenserend werken.''

Cuyvers: ,,Helaas kun je als ouders niet zelf de leidster uitzoeken bij wie je kind terecht komt.''

Tavecchio: ,,Als je als ouders goed oplet en je ziet dat je kind zich op een groep niet prettig voelt, kun je op zeker moment zeggen: ik ga een andere crèche zoeken.''

Cuyvers: ,,Maar met de wachtlijsten is dat toch helemaal niet haalbaar! Kinderopvang vind ik ook helemaal geen evenwaardig alternatief voor het gezin. Bij de jongste kinderen gaat het om een basale vertrouwensrelatie met de ouders, die is onmogelijk te vervangen door professionele opvang. Stel, omdat we willen werken en daarom iedere dag in de file staan, zeggen we: files zijn hartstikke goed voor je ontplooiing. Daar lacht iedereen dan toch hard om? Over kinderopvang roepen mensen wél dat het goed is voor kinderen, terwijl het om een noodoplossing gaat.''

Tavecchio: ,,Ik vind het wat tuttig om te denken dat alles wat buiten het gezin gebeurt, afdoet aan de kwaliteit van de opvoeding. Dat is in onderzoek ook nooit aangetoond. Ik ben een aantal keren in Scandinavië geweest. Het is een verademing om daar rond te lopen. Naast de ouders zijn er andere partners in de opvoeding, kinderen zijn de verantwoordelijkheid van iedereen. Kinderopvang is daar wél een basisvoorziening.''

Cuyvers: ,,Kinderopvang is een door professoren en hoog opgeleide vrouwen bedacht systeem, dat volledig voorbijgaat aan wat de meeste ouders willen: controle houden op de opvoeding. Daarom heb ik het CDA gezegd: geef ouders geld en laat ze zelf bepalen hoe ze de zorg regelen. Dan kunnen ze bijvoorbeeld voor langdurig ouderschapsverlof kiezen.''

Tavecchio: ,,Zeg jij in feite niet: moeder moet naar thuis blijven? Want het is een gegeven dat vrouwen het overgrote deel van de zorgtaken op zich nemen.'

Cuyvers schudt stellig het hoofd: ,,Ik wil het omdraaien: kinderopvang is `de-emanciperend'.''

Tavecchio lacht uitbundig

Cuyvers heeft recent onderzoek gedaan in de vijftien Europese landen naar de verdeling van werk en zorg, vertelt hij. ,,En wat blijkt? De beschikbaarheid van kinderopvang heeft geen enkel effect gehad op de taakverdeling binnenshuis, ook niet in de Scandinavische landen. Vrouwen hebben een ideologische slag geslagen op het maatschappelijk vlak maar in hun eigen huis moeten ze de emancipatie nog bevechten.''

En hij haalt nog een onderzoek aan. In Zweden is het geboortecijfer gestegen nadat een nieuwe regeling werd getroffen: vrouwen die binnen drie jaar hun tweede kind krijgen, kunnen extra lang aaneengesloten verlof opnemen, in totaal zo'n anderhalf jaar.

Cuyvers: ,,Vrouwen vinden deze oplossing optimaal omdat ze zelf de keuze hebben tussen verlof opnemen of weer aan het werk gaan.''

Tavecchio: ,,Maar de Zweedse overheid stelt wél een voorwaarde: Neemt de vrouw verlof dan moet de man aansluitend zijn `vadermaanden' opnemen. Doet hij dat niet, dan kan de vrouw er ook naar fluiten. Mannen doen liever niet aan emancipatie maar met een financieel-economische prikkel trek je ze wel over de streep.''

Cuyvers: ,,Precies. Als je in Nederland ouderschapsverlof voor vrouwen én mannen instelt, krijgen vrouwen een wettelijk instrument om ook in het gezin voor zichzelf op te komen.''

Tavecchio: ,,Maar dan zeg jij dus ook: de vrouw krijgt pas geld als de man ook opneemt? Zou je dat durven voorstellen?''

Cuyvers: ,,O, zonder meer.''

Tavecchio: ,,Dan staan we samen voor dezelfde zaak. De man ook verplicht voor zorgverlof thuis. Dát is een bom onder de Nederlandse samenleving.''

Cuyvers: ,,Nee nee, wacht even.''

Tavecchio: ,,Je krabbelt terug.''

Cuyvers: ,,In mijn model staat keuzevrijheid centraal. Ik vind niet dat je moet zeggen: een gezin deugt pas als beide partners werken. Ik zeg: de primaire taak van een gezin is de opvoeding. Als we het woord `liefde' nu weer eens introduceren. Dat woord is in dit gesprek nog helemaal niet gevallen. We moeten meer vertrouwen hebben in de liefde en het verantwoordelijkheidsgevoel van ouders.''

Maar worden in dit gesprek niet louter utopieën gebouwd? Want of het nu gaat om pedagogisch hoogwaardige opvang of om zorgverlof: wie gaat dat betalen?

Korte stilte.

Tavecchio heft dan zijn handen in wanhoop op: ,,Het antwoord is helaas: de ouders zelf. En dan vooral de rijke ouders. Een groot gevaar van de kinderopvangwet WBK is dat mensen met geld de beste opvang kopen, de anderen moeten het met minder kwaliteit doen. Of ze moeten helemaal afhaken, omdat opvang onbetaalbaar is geworden. In economisch slechte tijden wordt het argument erbij gezocht dat het bij moeder thuis het beste is, dat is de afgelopen decennia vaker gebeurd.'' Tegen Cuyvers: ,,Ik zeg niet dat jij dit doet.''

Cuyvers: ,,Een levensloopregeling zou het hele geldprobleem oplossen. In een recent rapport van het Wetenschappelijk Instituut van het CDA, waarvan ik mede-auteur ben, zijn tal van voorstellen gedaan. Er staat bijvoorbeeld in dat je kunt sparen voor de latere fase van het ouderschap, maar ook dat je kunt lenen in de gezinsfase, schulden die je afbetaalt als de kinderen het huis uit zijn. Mensen zonder kinderen zouden via een hogere belasting aan de kosten van zorg moeten bijdragen.'' Dan, zuchtend: ,,Helaas is het huidige regeringsvoorstel voor de levensloopregeling slechts een schim van wat wij wilden.''

De gesprekspartners vinden elkaar dan toch nog in het standpunt dat iedereen, ouders en samenleving, zou moeten meebetalen aan de zorg van kinderen. Hoewel ze beseffen dat zoiets in Nederland voorlopig een illusie is.

Tavecchio: ,,Hier overheerst de gedachte dat ouders het zelf maar moeten uitzoeken.''

Cuyvers: ,,Terwijl de maatschappij zou moeten denken: geweldig dat jij de zorg voor een kind op je neemt. Ik wil dat graag financieel ondersteunen.''

`De kwaliteit van de Nederlandse kinderopvang', Louis Tavecchio, Marianne Riksen, Rien van IJzendoorn, uitgeverij Boom (2004)