Ik laat mijn doden niet beledigen

Het lijkt af en toe wel, in het publieke debat, alsof Palestijnen zelf de schuld hebben aan al hun problemen. Ze moeten een land opbouwen, maar dat wordt keer op keer verwoest. Leven de Palestijnen soms in een opvoedingskamp?

Columns, open brieven en opiniestukken lees ik tegenwoordig niet meer: ik scan ze. Even zoeken naar het woord `grondwet' in de nieuwe column van Afshin Ellian. Even kijken of Paul Cliteur (helaas gestopt) de godsdienst in de eerste of de tweede alinea hekelt. Zou Leon de Winter in zijn laatste heilsbrief voor gewone of voor nucleaire bombardementen pleiten? Het vormt welhaast de enige nuance voor de lezer. Soms verrast een uitlating nog. Over Europa's afkeuring van de moord op Hamas-leider Yassin schreef Ronny Naftaniel: ,,Volkenrechtelijk valt daar misschien wat voor te zeggen, maar in de praktijk valt Israëls actie zeker te verdedigen.'' (column CIDI, 25 maart) Naftaniel, woordvoerder van het CIDI en zelfverklaard vredesduif, bepleit nu ineens de wetten van oog-om-oog. De rechten van een volk zijn een bagatel, je kunt niet met alles rekening houden. Yassin en De Winter zouden het met hem eens geweest zijn.

Over De Winter zelf kunnen we sinds 11 september kort zijn. Van iemand die beweert dat alle moslims joden gewoonlijk omschrijven als nakomelingen van apen en varkens (Trouw, 21 juni 2003), hoeven we weinig goeds te verwachten. En inderdaad: ,,Het vreselijke is dat ze (de Israëliërs) gedwongen zijn geweest de strijdmiddelen van hun vijanden over te nemen, omdat ze anders ten onder waren gegaan. [...] Als je tussen de Arabieren woont en die niet met hun eigen middelen bestrijdt, overleef je daar niet. Of je hem aardig vindt of niet, Sharon heeft dat begrepen.'' (Vrij Nederland, 5 april 2003). Arm Israël toch, overlevend in het land van boosaardige barbaren, door hen gedwongen tot een bezetting. Het is duidelijk wie de echte apen en varkens zijn. In plaats van een man met dergelijke uitingen links te laten liggen, nodigt men hem uit om in elk denkbaar televisieprogramma zijn oorlogspropaganda te komen spuien, waarbij hij voor het gemak Arabieren, moslims en Palestijnen op één hoop mag gooien. Omdat hij als specialist – waarvan eigenlijk? van oorlog? – wordt opgevoerd, komt het in geen journalistenhoofd op zijn uitspraken te staven aan de feiten. Het is kennelijk de waarheid.

En dan is er nog Carl Friedman, columnist bij Vrij Nederland. Vroeger had ze het hoofdzakelijk over de Tweede Wereldoorlog als een moedig gevecht met en tegen het geheugen. Nu verdedigt ze de oorlog in Irak als een ,,adembenemend experiment''. Wanneer men over een oorlog spreekt in abstracte termen (zoals collateral damage), doet men dat gewoonlijk om de geur van dood en verminkte lijken zo ver mogelijk te houden van zichzelf of de toehoorder. Het wordt vaak gedaan door oorlogsspecialisten en hoofdzakelijk wanneer het vijandelijke doden betreft. Maar bij de woorden `adembenemend experiment' denk ik behalve aan een abstract feest voor de vijand ook nog aan iets anders. Ik dacht dat experimenten louter nog op dieren werden uitgevoerd.

Waarom schrijft iemand dit? Wat is er gebeurd met deze mensen? Dat ze partij trekken voor Israël is begrijpelijk voor me, zonder het met hen eens te zijn. Maar tegenwoordig kan de oorlog niet hard en alomvattend genoeg zijn. En men gaat steeds een stapje verder. Zo lijkt Friedman in een andere column te beweren dat ook de Palestijnen een soort experiment uitvoeren, en wel op zichzelf: de situatie op de Westelijke Jordaanoever en in Gaza wordt impliciet voorgesteld als een bezetting van Palestijnen dóór Palestijnen. De Israëliërs lijken boefjes in vergelijking met wat het corrupte PLO-bestuur van Arafat in de bezette gebieden allemaal uitvreet. Vastgesteld mag worden dat de Palestijnen voorlopig zelf de schuld dragen, want: ,,Kennelijk schikken ze zich in hun lot. Dat maak ik op uit het feit dat er nooit Palestijnen op straat komen om deugdelijk onderwijs te eisen, of werkgelegenheid, of vrijheid van meningsuiting. De politieke activiteit van Palestijnen is vooralsnog beperkt gebleven tot openbare verbrandingen van de Israëlische vlag. Ook hebben Palestijnen, zowel bij het uitbreken van de eerste Golfoorlog als bij het uitbreken van de tweede, massaal hun steun betuigd aan Saddam Hussein, onder wiens schrikbewind hun Iraakse moslimbroeders in massagraven zijn gestort.'' (Vrij Nederland, 13 maart).

Laat ik beginnen met de zin: ,,Kennelijk schikken ze zich in hun lot.'' Kennelijk is het handig om over `de' Palestijn te spreken. Het maakt elke nuance heerlijk overbodig en je punt wordt er des te duidelijker door. Op veralgemeniserende uitspraken over `de' jood staat in Nederland, om terechte redenen, een fikse boete of celstraf. Vervolgens, sinds wanneer mag een lijdzaam volk (dat zich immers ,,schikt in zijn lot''), niet meer van de ondergang gered worden? En ten slotte, als Palestijnen níét lijdzaam zijn – en daarbij Israëlische vlaggen verbranden – is het evenmin goed. Zodra ze zich verzetten, hebben ze doorgaans een groter probleem dan wanneer ze lijdzaam afwachten. Verzet moet wel leuk blijven, ook voor Israël. Er bestaan daarom ethische grenzen – die slechts door de bezetter overschreden mogen worden. Met de regel ben ik het eens, met de uitzondering iets minder.

En dan: de Palestijnen, wier scholen zijn kapotgeschoten of gesloten, wier economie stelselmatig en doelgericht verwoest is, wier fabrieken in puin liggen, wier water wordt gestolen en weggeleid door Israël, wier landerijen daardoor óf droogstaan óf worden gebuldozerd óf hun worden afgenomen, deze Palestijnen moeten dus op de momenten waarop het hun wordt toegestaan het huis eens te verlaten, eerst maar beter onderwijs eisen en gewoon aan het werk gaan? Eis meer werk in je kooi. Kan het zijn dat Palestijnen misschien in de eerste plaats proberen te overleven? Of is dit de werkelijke reden dat het leeuwendeel van de Palestijnen inmiddels onder de armoedegrens leeft: de Palestijnse Autoriteit geeft hun geen werk en onderwijs.

Het is nobel van deze columnisten om de vrije, verlichte democratie in Palestina te bepleiten – daarvan ben ik nog meer dan zij een voorstander – maar ze bewandelen de weg van de omleiding, evenals Israël. Eerst een fatsoenlijke staat inrichten en dan krijg je misschien ooit een stuk land, wegens goed gedrag. En o ja, we hebben gisteren dat land weer verwoest; dat moet je nu toch eens beter opbouwen. Kennelijk moeten de Palestijnen iets leren, is het een opvoedingskamp voor ze geworden.

Intussen is het deze lieden volstrekt onduidelijk waar al die steun voor Hamas toch vandaan komt, hoe een volk zo wanhopig kan worden dat niet alleen Saddam, maar elke willekeurige dictator die belooft voor hen op te komen, als held wordt onthaald. Nee, Palestijnen zijn zo beestachtig dat ze hun eigen broeders laten afmaken door Saddam. Dat mag je gerust uit het citaatje afleiden. Palestijnen zijn helaas niet de gevangenen die Israël zich wenst, dat is waar.

Dit is geen op zichzelf staand geval. Wie de site van het CIDI raadpleegt, kan lezen waarom er meer Palestijnen dan Israëliërs omkomen in het conflict: omdat de Palestijnse Autoriteit zelf haar schoolkinderen en burgers vooraan in de frontlinies zet (rubriek Veelgestelde Vragen). Verderop wordt droogjes opgemerkt: ,,Het is burgers verboden zich in gevechtshandelingen te mengen en als zij dat toch doen, plegen zij een oorlogsmisdaad en mogen zij gedurende de gehele duur van het conflict als legitiem doelwit worden beschouwd.'' Daarna wordt verwezen naar het handboek van het Rode Kruis.

Waar gaan herinneringen aan de oorlog, parallellen met het heden en vriendschapsbanden met Israël, over in stemmingmakerij en oorlogspropaganda? Ik denk hier. Wat ieder van hen vergoelijkt, is voortzetting van een bezetting. Ik geloof dat we met één alinea van een verwarde mevrouw als Friedman het volledige arsenaal aan omkeringen, verdachtmakingen, drogredenen en afleidingsmanoeuvres wel gezien hebben.

Ik heb – zoals veel beginnende kunstenaars – tot zeer kort geleden de illusie gekoesterd een opbouwende bijdrage te kunnen leveren aan het heil van de wereld. Ik was naïef, geloofde in de goedheid van mensen, in de wet en het recht, in de verlichting en de vooruitgang. De oplossing van het Palestijns-Israëlisch conflict zou, zo dacht ik, binnen handbereik komen zodra de wereld op de hoogte zou komen van de werkelijke feiten, die voor beide partijen genuanceerd en gecompliceerd zijn. Beide partijen in het conflict zouden gaan inzien dat de vijand een mens is met een familie, een levend mens gevormd door zijn achtergrond, zijn angsten en zijn opvoeding. Bovendien zou de politiek vroeg of laat hulp bieden. Tegenwoordig weet ik beter.

Israël zal zich niet terugtrekken. Dat hoeft ook niet meer. Iedereen die de huidige politiek van Israël steunt, zal zeggen dat het niet zo simpel is; dat de situatie inmiddels veel gecompliceerder is geworden. De terugtrekking van het Israëlische leger zal de dreiging van Hamas, Hezbollah, Jihad, niet kunnen beteugelen, laat staan de terreur van Al-Qaeda of het moslimfanatisme wereldwijd. Dat is waar.

Maar eerlijk gezegd: dat kan mij geen zak meer schelen. Ook dat is een verschil met vroeger. Ik ben, denk ik, wat minder coulant geworden tegenover mensen die met leugentjes om bestwil hun eigen overlevingsdrang rechtvaardigen. Hoe onoverzichtelijker de situatie in Israël en Palestina wordt, hoe eenvoudiger het immers wordt de bezetting te rechtvaardigen. Ja, uiteindelijk is er geen weg meer terug. Het is een fait accompli. Die nederzettingen waren misschien ooit illegaal, maar dat zijn nu volledige steden geworden; dat is toch niet meer terug te draaien? En wat als daar in die Palestijnse gebieden democratische verkiezingen worden georganiseerd? Dan wordt Hamas straks de winnaar bij de verkiezingen!

Ik zou op mijn beurt willen zeggen: dat is het beroepsrisico van de volhardende bezetter. De Palestijnen, zo heb ik uit betrouwbare bron, waren evenmin blij met de democratische verkiezing van Sharon.

Ik heb net zo weinig behoefte aan Hamas als de Israëliërs. Maar Hamas was er zonder Israël nooit geweest. Nu de bezetting definitief wordt, wordt alles uit de kast gehaald om dit te verdoezelen, onder het mom van veiligheid: Israël kán de bezette gebieden nog niet teruggeven, hoe graag het ook zou willen. Zo bekeken zijn terreur en apathie niet het zieke tweelingkind van de bezetting, maar van de Palestijnse aard – of liever, van hun ontaarding.

Waarom schrijf ik dit? Om mijn gelijk te halen? Nee. Daar help ik mijn familieleden niet mee, het gaat om iets anders. De enige realistische oplossing luidde ooit: de volledige terugtrekking uit de Westelijke Jordaanoever, Gaza en Oost-Jeruzalem en billijkheid voor de vluchtelingen. Israël is erin geslaagd dit te herleiden tot mogelijke vooruitzichten op het stopzetten van de uitbreiding van nederzettingen die sinds 2001 werden opgebouwd. Dat wil zeggen: debatten daarover. Zover waren we gekomen met de Routekaart. En binnenkort komt onze ereprijs, Gaza, in zicht: een volledig verwoest en overbevolkt rampgebied dat, aangevuld met een paar thuislanden op de Westelijke Jordaanoever, uiteindelijk Palestina zal heten. Israël streeft het al decennia na, en Bush heeft het nu, in een onderonsje met Sharon, officieel goedgekeurd. Volkenrechtelijk is dat uiteraard jammer, maar het valt zeker te verdedigen. Exit Palestina.

Zulke resultaten zijn voor een bescheiden Nederlandse stukkenschrijver niet haalbaar; vrede noch oorlog ligt binnen handbereik van de columnist, hoe bevlogen ook. Maar de rechtvaardiging van misdaden, het goedpraten van een bezetting is wel mogelijk voor schrijvers en woordvoerders, hier in Nederland, indien het wordt toegestaan en aangemoedigd door de media.

Ook ik kan de wereld niet veranderen, maar laat mijn doden niet beledigen. Die macht tenminste bezit ik. Ik ben geen beest. Daarom wil ik duidelijk maken dat het een gotspe is dat kranten, tijdschriften en praatprogramma's doen alsof hun neus bloedt. Een column geeft een mening weer. Als dat elke week dezelfde mening is, zoals bij Ellian of Cliteur, is dat hooguit ergerlijk. Als het een aanklacht vormt tegen een volk dat wordt vermoord, is het vuiligheid. Vrijheid van het geschreven woord mag niet misbruikt worden om een oude mythe te ondersteunen of een nieuwe langzaam op te bouwen.

Inderdaad, het nieuwe antisemitisme bestaat. Normaal gesproken vind ik het een dooddoener van jewelste, maar ik wil het hier voor één keer vermelden: ook Palestijnen zijn semieten. En ik krijg de indruk dat sommige columnisten – bewust of onbewust – een heel eigen versie van de schuldige jood aan het ontwerpen zijn. Alleen, het lijkt zoveel goedaardiger, en wat hebben we een mededogen.

Acteur, schrijver en dichter van Nederlands-Palestijnse komaf. Zijn laatste dichtbundel, Onhandig Bloesemend, is gisteren verschenen.